khơi dậy tình người - Lê Quý Long.

                      Khơi dậy

          TÌNH NGƯỜI

                        

                (Tái bản, có hiệu đính)

                                                       

                     Lê Quý Long              

                      

                       NHÀ XUẤT BẢN SAIGON

            Muốn có hòa bình, đem tình người mà đổi.

             Muốn có hạnh phúc, lấy đạo đức mà mua.

Dẫn nhập

        Tựa đề cuốn sách này làm cho ý thức tình người trong chúng ta bừng lên. Những khái niệm về đạo đức thức tỉnh, chỗi dậy… Mỗi người, lại tự đặt vấn đề cho mình và cho con em mình, phải sống thế nào trong cộng đồng nhân loại, để giảm dần những tranh chấp, hận thù; giảm dần đói nghèo, bệnh tật…khắp đó đây.

        Tác phẩm mời gọi con người sống công bằng, bác ái để đem lại an vui cho gia đình, thái bình cho xã hội, hầu tạo lập hạnh phúc cho mỗi một đời người.

 Tìm hạnh phúc, đa số nãn lòng: “không dễ gì có được”! Tìm hòa bình, tất cả cho là to tát quá: “không thể nào có được”!

Ngại “khó” nên cái khó càng khó thêm! Chính cảm nghĩ “khó” ấy làm cho chúng ta thất vọng, buông xuôi! “Chúng ta không nên để những đáng tiếc của hôm nay trở thành những đáng trách của ngày mai”, lời van xin tha thiết của tác giả.

 “Khơi dậy tình người” là góp phần ngăn chận những tranh chấp, xua tan đi những oán thù, chém giết lẫn nhau… để tiến tới một nếp sống biết thông cảm và tha thứ, biết thương yêu và chia sẻ.

        Tác giả đã tìm chọn giải pháp bé nhỏ nhất, bé nhỏ đến độ ai ai cũng có thể tiếp cận đươc, hiểu được và thực hiện được, dễ dàng tìm được hạnh phúc cho mình và hòa bình cho cả nhân loại.

        Chúng tôi cũng cảm thông với những vui buồn của tác giả trên từng chặng đường đó đây: “Vui”, có người đồng cảm; “buồn”, ngại rồi… “gió bay”!

        Vâng, nếu ông chỉ “khơi dậy” bằng lời nói suông, gió sẽ thổi bay mất những lời nói ấy. Nhưng, không thể bay mất được, những cuốn sách của ông (mang ước vọng chung nhau khơi dậy tình người để sớm có được hòa bình, hạnh phúc) đang còn trong tay chúng ta, trong tay nhiều người, nhiều nơi… và đang có mặt tại các thư viện lớn, như thư viện quốc gia của Pháp (tại Paris), của Anh (tại London)… Không những họ đặt các cuốn sách ấy nơi bạn đọc dễ tìm thấy mà còn biên thư cho tác giả, nói lên sự đồng cảm và trân trọng.

        Lần tái bản này, có hiệu đính, chúng tôi tâm đắc với hai câu tóm tắt của tác giả, rất ngắn gọn mà đủ ý, dễ hiểu:

 “Muốn có hòa bình, đem tình người mà đổi”.

 “Muốn có hạnh phúc, lấy đạo đức mà mua”.

        Thật vậy, chúng ta suy cho cùng, giải quyết vấn đề, phải như thế. Bởi, đó là chân lý.

Chúng tôi tin tưởng ước vọng tốt đẹp của Lê Quý Long sẽ được nhiều người đồng cảm và nhiều bạn đọc sẽ tìm đươc cho mình một niềm vui để sống, trước khi đạt đến hòa bình, hạnh phúc.

                                                                                   

                                                                           Paris, ngày 21 tháng Năm, 2014.

                                                                                    CHÂU NGỌC ẨN

                                                                                        Tiến sỹ Triết học

                                                                        (Chủ bút Nhóm Nghiên cứu Học thuật).

                                             KHƠI DẬY TÌNH NGƯỜI

        

   

         TÌNH NGƯỜI là sự thể hiện lòng đạo đức của mình đối với tha nhân. Như thế, muốn “khơi dậy tình người”, không thể không “khơi dậy lòng đạo đức”. Lòng đạo đức, ai cũng có, nhưng chưa hăng hái thể hiện, chưa tích cực sử dụng tình người. Nên, nhiều gia đình thiếu sự đầm ấm; nhiều xóm làng thiếu sự yên vui; nhiều đất nước phải khói lửa đầy trời!

        Nói “khơi dậy tình người” là ghi nhận chúng ta đã có nghĩ đến nhau, đã ý thức rõ về mối tương quan giữa con người với con người, nhưng chưa được nhiệt tình áp dụng, chưa mạnh mẽ bày tỏ cho nhau!

        Do đó, chúng ta cùng khơi dậy tình người cho nhau, khơi dậy lòng đạo đức cho những thế hệ kế tiếp, không phải bằng những lời hô hào mang tính phong trào, mà phải có những việc làm cụ thể, những bài học đạo đức rõ ràng, với chương trình, kế hoạch dài lâu.

        Nếu con em chúng ta được uốn nắn từ đầu, được un đúc trong tinh thần đạo đức, có nếp sống trung thực, thật thà, biết kính yêu và vâng lời ông bà cha mẹ, thầy cô giáo; biết thương yêu anh chị em, biết quí mến và giúp đỡ bạn bè… Lớn lên, chúng sẽ biết “sống có tình người”. Một con người như thế, là niềm vui lớn của gia đình, là quà tặng quí giá cho xã hội.

- Người có lòng đạo đức, dễ dàng tìm được hạnh phúc cho đời mình. Những nhà xã hội học đã nghiên cứu, thăm dò, tìm hiểu nơi những người cảm nhận có hạnh phúc, họ đều có nếp sống tử tế, hiền lành, không gian tham, lừa dối; không ganh ghét, hận thù; có tấm lòng trung thực, thật thà; xử sự rất công bằng và bác ái… Thật vậy, nếu bạn đang sống có hạnh phúc, bạn sẽ nghiệm ra điều ấy là đúng. Hoặc, thỉnh thoảng trong đời, bạn có những giây phút cảm thấy  hạnh phúc, lúc bấy giờ, bạn nhận ra rất rõ ràng: lòng bạn đang thanh thản, không giận dỗi, oán hờn; không mưu toan lừa dối, ám hại ai… một tấm lòng rộng mở, hiền lành!

- Một gia đình, các thành viên đều có lòng đạo đức, dễ dàng tìm được bầu khí đầm ấm cho gia đình mình.

        - Một đất nước, dân tộc có nền nếp đạo đức, sống có tình người, một đất nước thái bình và thịnh vượng.

        - Cả thế giới, nếu các dân tộc đều được khơi dậy tình người, khơi dậy lòng đạo đức, thế giới sẽ có được hòa bình, nhân loại sẽ được ấm no, hạnh phúc.

        Nhưng, trên thực tế, hòa bình của thế giới, hạnh phúc của loài người vẫn còn quá xa mờ!

 Để biết rõ, tại sao loài người chưa có được hạnh phúc, thế giới chưa có được hòa bình, chúng tôi đã thăm dò và tìm hiểu những trải nghiệm của nhiều người, nhiều nơi, nhiều thành phần… hầu hết đều nhận định:

- Muốn có hòa bình, đem tình người mà đổi.

- Muốn có hạnh phúc, lấy đạo đức mà mua.

Đúng như thế, không thể dùng sức mạnh, dùng vũ khí mà tạo lập được yên vui, hòa bình! Người xưa đã dạy: “Gieo gì, gặt nấy”. Hơn thế nữa: “Gieo gió sẽ gặt bão”! Thực tế cho thấy, những gia đình thiếu sự hòa nhã, nếu chỉ dùng bạo lực mà đối xử với nhau, sớm muộn gì cũng đưa đến đổ vỡ! Những cuộc tranh chấp giữa các quốc gia, nếu chỉ lấy bom đạn mà đe dọa nhau, chiến tranh mỗi ngày thêm khốc liệt; vũ khí mỗi ngày thêm độc ác khôn lường! Chỉ có lòng đạo đức, chỉ có tình người mới hóa giải được tất cả những mối bất hòa, những cuộc tranh chấp, những hận thù…

Một khu phố nọ, nhà cửa san sát với nhau, cư dân thì làm đủ ngành nghề, suốt ngày “biền biệt” ở những nơi khác, tưởng chừng yên ắng lắm! Nhưng bên trong, nung nấu những mâu thuẩn, hiềm tỵ lẫn nhau, thậm chí còn kéo theo bè nhóm để lấy thêm sức mạnh… Đã nhiều năm tháng, không ai có tài nào giải quyết được. Nhiều gia đình, chịu hết nổi không khí ngột ngạt ấy, đã phải bán nhà đi nơi khác.

Nhưng may mắn thay, hai năm trở lại đây, cả khu phố đều hòa thuận, thân thiết với nhau, kể từ khi tiếng khóc của một trẻ sơ sinh bị bỏ rơi trong phố. Vừa nghe  tiếng khóc của trẻ thơ, cả xóm ơi ới gọi nhau, vây quanh đứa bé bất hạnh. Ai cũng động lòng thương và sẵn sàng ẳm bé về nhà. Sau khi bàn qua tính lại, em bé được giao cho gia đình tương đối có điều kiện hơn, đem về chăm sóc. Từ đó, cả xóm quên dần những mâu thuẩn, thường xuyên qua lại thăm nom bé, vui vẻ chào hỏi nhau, nhất là mỗi khi nghe tiếng bé khóc.

Tiếng khóc của trẻ thơ đã lay động được tình làng nghĩa xóm. Tiếng khóc của trẻ thơ là hồi chuông đánh thức con người. Tất cả vì em và hướng về em, trong từng phạm vi hạn hẹp của mỗi gia đình bé nhỏ cho đến cả xóm làng, cả dân tộc và cả loài người.

Để dàn xếp các vụ bất hòa trong gia đình, trong thôn xóm hay giữa những người đồng hương, thông thường người ta không dựa vào lý lẽ, luật pháp mà vin vào tình người: “người cùng nhà”, “người cùng xóm”, “người cùng quê”… Nếu đôi bên đều biết phục thiện, mọi sự sẽ trở nên tốt đẹp. Xin đơn cử câu chuyện nhỏ, trong một xóm nhỏ:

 Hai gia đình nọ có nhà sát vách, không tuần nào mà không tranh cãi với nhau, tối thiểu cũng một vài trận! Đã nhiều năm, chính quyền đứng ra hòa giải, vẫn không thay đổi được chút nào. Một hôm, trong phiên họp thường kỳ của xóm, hai gia đình này lại có dịp “đụng độ”. Bà con khuyên can, phân giải phải trái… nhưng hai bên vẫn hậm hực. Một người phụ nữ từ phía góc phòng họp đứng lên. Mọi người bỗng im lặng, vì chị này chưa bao giờ nói lời nào trước đám đông. Phòng họp yên ắng lạ thường, đang muốn lắng nghe “người bị khuất xưa nay” thử nói được cái gì… Chị nhỏ nhẹ thưa: “Tôi không biết lý lẽ nhiều như bà con, tôi chỉ xin hai gia đình này, vì tình láng giềng với nhau, bỏ qua mọi sự, mua lấy thuận hòa, hằng ngày chúng ta mới vui vẻ được”. Căng phòng nổ vang những tiếng vỗ tay, rồi trở lại im lặng trong giây lát, như mỗi người đang suy nghĩ lại về lời đề nghị vừa nghe. Sau đó, một trong hai “đối phương” đứng lên: “Nếu không vì tình nghĩa với bà con ở đây, tôi không chịu thua đâu. Tôi sẽ bỏ qua mọi chuyện cho xóm mình được yên vui”. Gia đình thứ hai, cũng không thua: “Người ta bỏ qua được, đây tôi cũng chẳng thua ai, cũng bỏ qua…thôi”. Cả xóm đều vui mừng.

Người bé nhỏ đã đem lại yên vui cho một xóm nhỏ. Việc thế giới đại sự, đã có các bậc đại nhân. Đem tình người mà đàm phán, chắc chắn sẽ mang lại hòa bình thực sự cho loài người.

Tiếng khóc của trẻ thơ là bức “tối hậu thư” gửi đến mọi người, xác định rõ ràng, không ai được vi phạm đến sự sống còn của các em.

Cũng vậy, hạnh phúc không thể nào mua bằng giàu sang hay quyền thế, mà chỉ có đạo đức mới tìm thấy và giữ lại được. Biết bao nhiêu người giàu sang, quyền thế… mà vẫn phải đau khổ cả một đời!

Gia đình nọ rất hạnh phúc, cả xóm ai cũng khen ngợi. Họ không giàu sang, làm việc vất vả cũng chỉ vừa đủ sống, đủ nuôi con ăn học. Vợ chồng thương yêu, nhường nhịn lẫn nhau, cùng chăm sóc chu đáo con cái của mình. Con cái biết vâng lời ông bà, cha mẹ, thầy cô giáo… chăm lo học hành; biết thương yêu anh chị em trong nhà, biết quý trọng và giúp đỡ bạn bè. Đến bữa ăn, cả nhà đều có mặt. Họ quây quần chung quanh mâm cơm đạm bạc, nhưng rất đầm ấm. Có được diễm phúc ấy, chúng ta thấy rõ, nhờ mỗi thành viên, có đạo đức thực sự trong lòng.

Hạnh phúc là quà tặng của người khác ban thưởng cho ta. Đã “thưởng” là phải có điều kiện, phải biết sống “tử tế”. Vợ chồng đem lại hạnh phúc cho nhau,khi cả hai đều có nếp sống tốt đẹp. Người học trò rất hạnh phúc được nhận phần thưởng cuối năm là nhờ có quá trình chăm chỉ học tập giỏi, có tiến bộ nhiều. Ai đó được xã hội trao tặng một phần thưởng, dĩ nhiên họ đã có cống hiến xứng đáng, dù tinh thần hay vật chất…

Những vấn đề vừa được đặt ra trên đây, ai cũng đã biết, nhưng không mấy ai hăng hái thực hành!

Có đạo đức, nhưng chỉ để đạo đức trong lòng, thì đó… chỉ mới có “lòng đạo đức”. Đem “lòng đạo đức” thể hiện với người đời, ấy mới  là biết sống “có tình người”.

Không ai thấy mình thiếu đạo đức, chỉ thiếu sự hăng hái để thể hiện lòng mình. Tình người là hoa trái của lòng đạo đức. Đem hoa trái này trao tặng cho nhau, chúng ta sẽ có được hạnh phúc, sẽ hưởng được hòa bình. Chỉ có thế, một việc đơn giản, nhẹ nhàng… mà mang lại kết quả vô cùng to lớn!

Để tình người lớn mạnh trong chúng ta, lòng đạo đức phát triển trong con cháu của mình, mọi người đồng tâm hiệp ý khơi dậy kịp thời hai yếu tố nền tảng nói trên.

                    

                                                                                                                               

I-               TẠI SAO PHẢI KHƠI DẬY?

Tuy chúng ta đã sống có tình người, có lòng đạo đức, nhưng chưa tỏa sáng, còn lu mờ, còn bị khuất, bị gác lại một bên, thậm chí bị lãng quên!

- Tình người bị lu mờ, con em chúng ta bị lu mờ đạo đức, làm cho chúng mù quáng, mất định hướng, chỉ biết ăn chơi, sống suy đồi trụy lạc: thuốc lắc, xì-ke ma túy, trộm cắp, cướp giật, lạm dụng sống thử, phá thai..!

- Tình người bị khuất, lòng đạo đức bị khuất, khiến những kẻ kinh doanh chỉ biết lợi nhuận, sản xuất hàng giả, hàng chứa nhiều chất độc hại, từ đồ chơi, dồ dùng cho đến thức ăn của uống!

- Tình người bị gác lại một bên, lòng đạo đức bị gác lại một bên, nhiều người nhầm lẫn, cho rằng mình có những công việc khác quan trọng hơn, cấp bách hơn, cần phải làm trước…không quan tâm giáo dục con cái từ đầu, đã có không ít những em chống đối lại cha mẹ, đánh đập Thầy Cô giáo, bỏ nhà ra đi… bụi đời!

- Gác tình người lại một bên, gác đạo đức lại một bên, để chạy theo khoa học kỹ thuật, bỏ rơi những con người dần dần mất tính người: xả súng bừa bãi vào các đám đông, vào nhiều trường học..!

- Tình người bị gác lại một bên, làm sao tình người có thể đến được với những lò đúc bom mìn, đầu đạn hạt nhân, vũ khí hóa học..?

- Thiên tai, mỗi ngày thêm nhiều, với sức tàn phá mỗi ngày thêm khủng khiếp! Trong đó, không tránh khỏi những bàn tay của nhiều kẻ sống thiếu tình người, thiếu ý thức đạo đức.

- Nguy hại nhất là nhầm lẫn trong nhận thức về tình người, về đạo đức: “Phải có biện pháp mạnh mới giữ được an vui cho gia đình”; “Phải dùng vũ lực mới đem lại hòa bình, mới ổn định được trật tự trong khu vực”… nên mới có những cảnh bạo lực đáng tiếc trong các gia đình, những trận trút bom đạn xuống đầu người vô tội!

- Và biết bao nhiêu cách thế lừa đão tinh vi, trắng trợn; buôn bán người, hãm hiếp trẻ em; xem thường nhân mạng… vì tình người bị lãng quên, đạo đức bị lãng quên :

Tình người thiếu vắng trong nhau

Khiến cho nhân thế khổ đau ngút ngàn!

- Vân vân và vân vân những tội ác sẽ tiếp diễn, nếu chúng ta không cùng nhau kịp thời khơi dậy tình người, khơi dậy lòng đạo đức cho nhau, cho những thế hệ kế tiếp.

- Khơi dậy tình người, khơi dậy lòng đạo đức nơi con em mình, còn là cách báo hiếu cho ông bà, cha mẹ, các bậc tiền nhân của chúng ta. Ông bà, cha mẹ nào cũng vậy, đều ước mong con cháu mình biết sống tử tế với nhau. Các ngài không khỏi đau lòng khi con cháu sống thiếu đạo đức, không khỏi quở trách chúng ta “bỏ quên” con em mình!

      II-  KHƠI DẬY BẰNG CÁCH NÀO?

        Cùng nhau khơi dậy tình người trong nhau để hướng dẫn những thế hệ kế tiếp biết sống tử tế hơn, sống công bằng và bác ái.

1)   Gương sống đạo đức:

Khi chúng ta vừa nghĩ đến việc “khơi dậy lòng đạo đức cho con em mình”, những khái niệm về đạo đức trong lòng ta đã bừng sáng lên! Và như thế, chúng ta quyết tâm đi trước để làm gương. Những tấm gương đạo đức của các bậc phụ huynh, thầy cô giáo là nhũng bài học về đạo đức sống động nhất, hữu hiệu nhất đối với các em.

2)    Bài học về đạo đức:

Mỗi người cũng đã có những bài học đạo đức trong lòng mình, nhưng không nhiều, không đầy đủ. Chúng ta cùng gom góp lại các bài học ấy, sẽ được phong phú và đa dạng.

Như thế, không thể thiếu những con người chuyên trách: sưu tầm, nghiên cứu, sắp xếp thành chương, thành mục cho phù hợp với từng trình độ, từng lứa tuổi. In những bài học đạo đức ấy thành sách, những cuốn sách đầu giường cho các bậc phụ huynh; sách bỏ túi cho công nhân viên chức, thầy cô giáo; sách giáo khoa cho các trường học (từ Mầm non Mẫu giáo cho đến các lớp Đại học).

3) Biểu dương lòng đạo đức:

- Khen thưởng những cá nhân biết sống có lòng đạo đức. Với sinh viên học sinh, ngoài khen thưởng tại lớp, tại trường, cấp quận huyện, tỉnh thành, toàn quốc, còn được miễn giảm học phí, trao học bổng; tăng lương, thăng cấp cho cán bộ công nhân viên, quân đội…

- Các văn nghệ sĩ, sáng tác thơ văn, truyện ngắn, truyện dài, tiểu thuyết…đề cao lòng đạo đức; âm nhạc, hội họa, cũng vậy; biểu dương lòng đạo đức trong các kịch bản trên sân khấu, điện ảnh…

- Hoặc những tấm gương có thật, hoặc hư cấu những câu chuyện kể về lòng đạo đức.

- Tăng dần số bài học đạo đức trong các sách giáo khoa, nâng thời lượng giảng dạy về đạo đức.

- Lập chuyên ngành đạo đức, viện nghiên cứu đạo đức, đào tạo giáo viên, giảng viên chuyên môn…

 Mai này, chúng ta sẽ có nhiều “nhà đạo đức học”, việc khơi dậy lòng đạo đức sẽ cho nhiều kết quả tốt đẹp hơn nữa:

    Cùng mang hạnh phúc cho đời

Đèn lòng đạo đức sáng ngời trong tim.

III-      MÔI TRƯỜNG NUÔI DƯỠNG

Thông thường, chúng ta nghĩ, môi trường nuôi dưỡng lòng đạo đức là gia đình và nhà trường. Không những thế, mà các hội đoàn, công ty, xí nghiệp, mọi tổ chức xã hội, cũng phải tiếp nối những nghĩa cử nuôi dưỡng lòng đạo đức cho nhau.

Việc khơi dậy lòng đạo đức cho những thế hệ trẻ, chính yếu vẫn là gia đình. Không chờ “chúng lớn lên rồi sẽ khôn”! Không dạy, không học, lấy đâu có sự hiểu biết. Hãy mớm sữa đạo đức từ lúc chúng còn nằm nôi, qua điệu ru, lời hát… Hơn thế nữa, giáo dục đạo đức cho con khi còn trong lòng mẹ, qua tâm tình, thái độ sống hiền hậu… Người xưa dạy: “Đặt con vô dạ, mạ phải tu”. Vợ khó mà “tu”, nếu chồng không “hỗ trợ”. Chờ “đặt con vô dạ”, người mẹ mới bắt đầu sống hiền lành, tử tế… e khó lắm, nếu không có nền nếp từ trước. “Hỗ trợ” cho vợ sống tử tế, cũng vậy.

Nhà trường, khơi dậy những khái niệm về lòng đạo đức cho các em ngay từ khi mới bước vào Mẫu giáo, qua các chuyện kể, tranh ảnh, bài hát… cho đến lớp cuối của các bậc Đại học.

Khơi dậy lòng đạo đức trong những người hôm nay là cách giáo dục đạo đức cho những con người mai sau.

IV-      MỘT LỐI ĐI MỚI

Như chúng ta đã biết, trái đất ngày càng cạn kiệt nguồn sống của con người: thức ăn uống không còn an toàn; khí hít thở bị ô nhiễm nặng; cách đối xử với nhau, ngày xưa còn là gậy gộc, gươm đao… ngày nay thì bom mìn, đầu đạn hạt nhân, vũ khí hóa học!

        Bộ mặt của trái đất bi đát quá! Muốn thay đổi bộ mặt bi đát này, không thể cứ mãi theo những giải pháp cũ, những giải pháp đã không đem lại hy vọng gì, buộc chúng ta phải chọn một lối đi mới, là chúng ta phải cùng nhau sớm khơi dậy tình người, khơi dậy lòng đạo đức cho nhau, cho con em mình.

Trên mảnh đất cằn cỗi, những hạt giống trước đây đã không thể phát triển được, nay muốn cho những hạt quí nảy mầm, đơm hoa kết trái, chúng ta phải cải tạo lại đất: loại trừ sõi đá, gai gốc; cho nước,  phân bón vào… tạo một môi trường có đủ điều kiện cho sự sống phát triển tốt đẹp. Cũng vậy, để việc khơi dậy tình người, khơi dậy lòng đạo đức, muốn đựơc thành công tốt đẹp, con người cũng phải thay đổi nhận thức của mình, loại bỏ những ý niệm lệch lạc trước đây, sửa lại cho đúng đắn, phù hợp với thực tế.

  THAY ĐỔI CÁC NHẬN THỨC :

1)    Về Tình người

Giữa người với người, bao lâu chúng ta còn nhìn nhau qua làn da, màu mắt; dân thành thị, nông thôn; trí thức hay ít học; dân tộc tiên tiến hay mới phát triển… thì con người khó gần nhau ! Có gần nhau mới có thể cảm thông và tha thứ, mới có thể thương yêu và chia sẻ cho nhau.

Ông bà chúng ta dạy: “Thương người như thể thương thân”. Phương Tây cũng có lời khuyên cùng một nội dung: “Hãy yêu thương người khác như chính mình”. Ai cũng biết những lời khuyên bảo trên đây là tốt đẹp, nhưng “biếng lười” thực hiện! Cũng có người thầm nghĩ: Yêu thương kẻ khác là tốt, nếu không, cũng chẳng sao. Lại còn đòi hỏi quá đáng “yêu thương như chính mình”!

Những ý tưởng vàng ngọc của người xưa để lại, chúng ta rất trân trọng, nhưng chưa hiểu thấu đáo, tại sao phải thương yêu nhau đến cao độ như vậy, “như thể thương thân”?

Trong luận đề “Nhân loại bất tử”, chúng tôi đã trình bày rõ ràng về ý nghĩa này (sách “Tin vui của bạn”, trang 8 đến trang 19). Xin rút ra một đơn cử nhỏ: Cha mẹ sinh con, cắt một phần thân thể mình để tạo nên một sự sống mới, nối dài sự sống của các ngài. Mỗi người con là hiện thân của cha mẹ mình. Con cái phải yêu thương cha mẹ là chuyện tất nhiên. Yêu thương cha mẹ như chính mình, cũng dễ hiểu, vì thân thể mình, chính là thân thể của cha mẹ. Suy ra, giữa anh chị em với nhau, cũng vậy, là những hiện thân của cha mẹ mình. Yêu thương anh chị em chính là yêu thương cha mẹ mình. Suy rộng ra nữa, những người cùng chung dòng họ, cùng chung giống người, cũng vậy. Với công trình tiếp nối sự sống của loài người, cho chúng ta thấy rõ, mỗi người là hiện thân của Tổ tiên mình. Ta yêu chính mình, là việc hiển nhiên. Thân thể mình cùng chung một thân thể với những người khác. Hay nói một cách dễ thấy hơn, thân thể người khác trong thân thể mình, và ngược lại. Như thế, không phải “chúng ta yêu thương người khác như chính mình” mà thực sự, chúng ta “yêu thương chính mình nơi những người khác”. Thấy được như vậy, chúng ta sẽ dễ dàng yêu thương nhau hơn và “phải yêu thương nhau như chính mình”. Có yêu thương nhau, chúng ta mới có thể thông cảm và tha thứ cho nhau; mới có thể chia sẻ và đùm bọc lẫn nhau, tinh thần cũng như vật chất:  

  Lời xương thịt nói với ta

Anh em là một, ruột rà trong nhau.

2)    Về Hạnh phúc

Cứ ngỡ hạnh phúc là giàu sang, chức cao quyền rộng… nên tham lam, tìm đủ mọi cách để tranh giành, thì không thể nào có được hạnh phúc. Tranh giành không được, sinh ra hận thù, tìm cách hại nhau! Còn người giành được, muốn được nhiều hơn nữa và hơn nữa… Thâu tóm được vào tay những gì mình mong ước, lại lo sợ, một ngày nào đó sẽ mất đi..! Với những người nhầm lẫn trong nhận thức về hạnh phúc, một văn hào người Pháp, ông Albert Camus, đã xót xa cho họ: “Không có gì thảm thương hơn cuộc sống của một người có hạnh phúc” (ngỡ là hạnh phúc).

Nhưng, hiểu đúng đắn về hạnh phúc, mọi người sẽ tìm được hạnh phúc một cách dễ dàng.

Thăm dò nhiều người có cuộc sống hạnh phúc, nhà nhân chủng học Yves Coppens nhận xét: “Hạnh phúc là sự thăng bằng trong đầu óc”; ông Philippe Dlerm thì: “Hạnh phúc là sự hài hòa, là sự thanh thản”… còn các nhà tâm lý học, xã hội học khác, trên khắp thế giới, kết luận: “Sự bất an trong lòng là nỗi bất hạnh to lớn nhất”. Qua đó, chúng ta có thể nhận ra: “Hạnh phúc là sự bình yên trong tâm hồn”. (Sách “Tin vui của bạn”, trang 20 đến trang 30).

Hạnh phúc là sự bình yên trong tâm hồn. “Bình yên” ở đây, không đồng nghĩa với “phải bằng lòng với số phận mình” (contentus sua sorte) như tư tưởng thủ cựu của những người cổ đại La-mã; không đồng nghĩa với “biết đủ thì đủ” (tri túc hà thời túc) như lời khuyên của người Á Đông xưa và cũng không phải “loại bỏ những nhu cầu” thiết yếu trong đời sống để được “nhẹ gánh”… mà “bình yên” trong nhận thức mới: có lý tưởng cầu tiến, vươn lên; có ý thức trách nhiệm; có tinh thần công bằng và bác ái.

Muốn được bình yên trong tâm hồn, trước hết phải chu toàn bổn phận mình: Bổn phận làm cha mẹ, làm con cái; làm thầy cô giáo, làm học trò; làm lãnh đạo, làm công nhân viên; làm nhà cầm quyền, làm dân… và đáng lưu ý nhất là bổn phận làm người (bổn phận của mỗi thành phần, ai cũng biết rồi). Thêm vào đó, cũng cần có ba đức tính cao quí: Biết thông cảm với những thiếu sót của người khác; biết tha thứ những lỗi lầm cho họ và phải biết dắt dìu những người non yếu bên cạnh ta, khi có thể. Mọi công việc đều được thực hiện trong tinh thần trách nhiệm, công bằng và không trái với lòng đạo đức. Có như vậy, không ai phàn nàn, quở trách mình được, lương tâm không bị ray rứt, lo âu hoặc sợ hãi điều gì. Tâm hồn chúng ta cảm thấy thanh thản, trong lòng nhận được bình yên. Đấy chính là hạnh phúc, hạnh phúc đích thực:

Hạnh phúc là gì, em biết không ?

Là điều mơ ước, em hằng mong

Nhưng chưa hẳn đã là cơm áo

Mà sự bình yên trong cõi lòng.

3)  Về tình yêu

Tình yêu là đề tài của muôn người và muôn thuở. Tình yêu là đề tài cho văn nhân thi sĩ tha hồ khai thác trong những sáng tác của mình. Phần lớn, các vị ca tụng, tôn vinh. Nhưng cũng không ít vị oán than bi thảm: “Yêu là chết trong lòng một ít” ! (Thì ra, tình yêu cũng độc hại đến thế ?). Càng khó hiểu hơn: “Làm sao định nghĩa được tình yêu” ! (Thì ra, tình yêu rắc rối và phức tạp đến thế ?). Những than vãn như vậy và tương tự như vậy, là diễn tả một cách trung thực những tâm tình, những cảm nhận của một số người đang yêu và đã yêu.

Những cảm nghĩ phiến diện như thế, khiến các bạn trẻ phải hoang mang trước ngưỡng cửa của cuộc đời! Nhưng, lớn lên, không thể không yêu.

Về tình yêu, thông thường người ta hay phân chia: Tình lãng mạn, đơn phương, dại khờ, điên rồ, đa tình, ngoại tình, ly thân, ly dị… và tình yêu chân chính.

  Vậy, thế nào là tình yêu chân chính? Để bạn trẻ có hướng chọn lựa.

Tình yêu chân chính là mối tình chân thật, chính đáng, không chút dối trá, không trái luân lý, đạo lý.

Chỉ có tình yêu chân chính mới đem lại hạnh phúc cho cuộc đời, không làm phiền lòng các bậc phụ huynh, không gây tổn thương cho xã hội.

 Tình yêu chân chính là sự rung cảm tương hợp giữa hai con tim và có khả năng lấp đầy khoảng trống tâm hồn cho nhau. Cả hai, đều thật lòng muốn đến với nhau, không vướng phải những trở ngại tự nhiên và gìn giữ tình yêu trong sáng cho đến ngày cưới.

 Để có được yếu tố “chân chính”, con tim cũng cần nhờ đến sự “góp ý” của lý trí nữa. Lý trí giúp các bạn sáng suốt, nhận biết đâu là chân thành, đâu là đúng đắn, chính đáng… để bước theo.

4) Về gia đình an vui, thế giới hòa bình

Để có được một gia đình an vui, một thế giới hòa bình, chỉ cần khơi dậy lòng đạo đức, khơi dậy tình người trong nhau. Như trên đã đề cập đến, biện pháp mạnh không thể thành công cho bất cứ một tình huống nào. Từ trong nhà cho đến việc ngoài xã hội, sử dụng lòng đạo đức, sử dụng tình người để giải quyết những bất đồng, mới có thể thành công được.

Vợ chồng trung thành, chung thủy với nhau đến cuối đời, là nhờ có lòng đạo đức, đạo đức đã được khơi dậy từ trước. Con cái ngoan ngoãn, biết vâng lời ông bà, cha mẹ, thầy cô giáo, chăm lo học hành… là nhờ gương đạo đức của cha mẹ, hấp thụ đạo đức đã có trong hai dòng máu.

Các quốc gia, muốn làm giàu cho dân tộc mình, là đúng, nhưng không thiệt hại cho láng giềng mới là công bằng. Mọi suy nghĩ và hành động làm tổn thương kẻ khác là thiếu đạo đức. Ước gì các nhà lãnh đạo, không những “lấy cái đức mà lãnh đạo dân tộc mình” mà còn phải “lấy cái đức” mà đối xử với đồng loại nữa. Được vậy, mới đúng nghĩa là “người đủ tài đủ đức”.

3)    Về Đạo đức

Bàn về đạo đức, chúng ta thường e ngại, muốn tránh né: Mình là ai mà dám bàn đến vấn đề cao siêu ấy; chuyện đạo đức, quá sâu rộng, biết đâu mà bàn; trăm công ngàn việc, đừng nói chuyện “không đâu”; không tính chuyện đạo đức lúc này, với bọn này, với tình thế này… là những suy nghĩ nhầm lẫn, nguyên nhân dẫn loài người đến vực thẳm khổ đau!

Chúng ta đều công nhận, đạo đức là vấn đề hàng đầu trong cuộc sống. Thế mà, từ “lời bàn” cho đến “bài học” phải bị gác lại một bên! Khổng Tử gợi ý cho các nhà cầm quyền, nên lấy “cái đức” mà lãnh đạo dân chúng. Lời khuyên rất đúng, nhưng chưa đủ. Nhà cầm quyền không những lấy đức mà lãnh đạo dân chúng mà còn phải nghiên cứu cách thức giáo dục đạo đức cho dân chúng nữa. Có như thế, mới có nhiều người tài đức để chọn lựa cộng tác với các ngài. Ít chú trọng “khơi dậy lòng đạo đức”, “khơi dậy tình người” cho dân chúng, nên trong số các “thuộc hạ”, mới có những “nịnh thần”, những người “tạo phản”, những tay ăn cắp của công, ăn cắp giờ làm việc…

Ước gì lòng đạo đức được khơi dậy đúng mức (như trong phần II đã tình bày trên đây): Có người chuyên trách, có chuyên ngành, có viện nghiên cứu, có đào tạo giáo viên giảng viên chuyên môn, có giáo khoa giáo án đầy đủ, nâng thời lượng giảng dạy nhiều hơn… biểu dương các cá nhân có nếp sống đạo đức v.v… thì mỗi một chúng ta sẽ có được hạnh phúc, mỗi một gia đình sẽ được an vui và nhân loại sẽ có được một thế giới hòa bình.

V-           NHỮNG  KHÓ KHĂN

Bàn về vấn đề đạo đức, những buổi tọa đàm của các nhà làm công tác giáo dục, các nhà xã hội học, tâm lý học, nêu lên rất nhiều khó khăn:

- Người công nhân, khó thật thà! (nghèo khổ)

Đâu có phải ai nghèo khổ cũng thiếu thật thà. Như thế, nhờ đâu mà những người nghèo khổ vẫn giữ được lòng đạo đức: không gian tham, không lừa dối..? – Nhờ giáo dục của gia đình và nhà trường, ảnh hưởng nếp sống của ông bà, cha mẹ.

- Con cái, khó vâng lời cha mẹ! (ảnh hưởng)

Con em chúng ta rất dễ bị ảnh hưởng nếp sống của những người chung quanh. Chính vì thế, mỗi gia đình càng phải quan tâm hơn nữa con em mình về đạo đức. Với môi trường sống tử tế, chúng sẽ “ảnh hưởng” những tử tế của mọi người.

- Giáo dục đạo đức, chưa đồng thuận!

Chính sự “không đồng thuận” đó, là nguyên nhân của các cuộc tranh chấp nguy hiểm, các trận trút bom đạn dã man, những cảnh thảm sát mất tính người..!

“Khơi dậy lòng đạo đức” sẽ không còn khó khăn, nếu chúng ta quyết tâm bằng những việc làm cụ thể: chọn lọc nhiều bài học đạo đức, in thành sách, sách đầu giường, sách bỏ túi, sách giáo khoa (có giáo án, giáo trình rõ ràng)… Các bậc phụ huynh, các thầy cô giáo thường xuyên nhắc nhở, khích lệ các em hướng về đạo đức, nhất là làm gương tốt cho chúng.

Ngày mai sẽ tốt đẹp, mọi sự sẽ như lòng mong đợi, nếu chúng ta cùng nhau quyết tâm khơi dậy tình người, khơi dậy lòng đạo đức trong nhau.

VI-      TÔN VINH TÌNH NGƯỜI

Chúng ta đã thấy rõ tầm quan trọng của Tình Người, không thể thờ ơ, không thể thiếu sót trong cuộc sống chung với nhau trên mặt đất này.

Để các thế hệ mai sau khỏi bận tâm đến vấn đề này nữa (chúng không có thì giờ để nghĩ tới), ta cùng nhau, hôm nay quyết định, tôn vinh Tình Người lên hàng đạo giáo:  Đạo TÌNH NGƯỜI.

Có như thế, Tình Người mới sống động và mạnh mẽ trong chúng ta hơn.

Có như thế, Tình Người mới tồn tại và phát triển vững chắc trong xã hội loài người.

           

                                                 ĐẠO TÌNH NGƯỜI

1-              Ý hướng: Đạo Tình Người hướng về Chân Thiện Mỹ, hướng về Cội Nguồn của vũ trụ, của loài người.

Nguồn Chân Thiện Mỹ bao phủ và nuôi dưỡng loài người, nâng niu chúng ta sống theo quỹ đạo Chân Thiện Mỹ ấy. Những ai muốn đi ngược lại hoặc muốn tách rời khỏi quỹ đạo tự nhiên này (dù chỉ mới có ý muốn), đương nhiên phải nhận lấy hậu quả khổ đau! (Không thể đi ngược lại quy luật tự nhiên).

Sự hiện hữu của mỗi một con người hôm nay, là hoa trái được tiếp nối trổ sinh từ ông bà, cha mẹ, các bậc tổ tiên của mình; là ân huệ được ban tặng từ cội nguồn của vũ trụ… Ta phải biết “nhớ ơn” và tìm cách “đền ơn”.

2-              Ý nghĩa: Đạo Tình Người là chỗ dựa vững chắc và thực tế của của chúng ta, cả tinh thần cũng như vật chất.

Đạo Tình Người ban thưởng hạnh phúc đích thực, ngay ở đời này, cho những ai biết sống có tình người.

Đạo Tình Người đem lại hòa bình thực sự cho nhân loại, nếu chúng ta biết sử dụng tình người.

Đạo Tình Người đáp ứng được tất cả những mong ước chính đáng của chúng ta, khi con người hoàn toàn tin tưởng vào Tình Người.

Sống chân thành với Đạo Tình Người là cách đền ơn đáp nghĩa xứng đáng nhất đối với ông bà, cha mẹ và các bậc tổ tiên của mình; là cách thể hiện sự cao quí đặc biệt của loài người, so với tất cả các động vật khác.

3-  Ý thức: Tôn vinh Tình Người lên hàng đạo giáo và được loài người công nhận. Đạo Tình Người trở nên chính danh. Đó là ý nguyện chung của chúng ta, những con người còn nguyên vẹn tính người.

Đạo Tình Người đã có sẵn trong lòng của mỗi người. Chúng ta chỉ cần cùng nhau “tôn vinh”, là có kết quả tốt đẹp, viên mãn.

Trong các tổ chức xã hội, các tôn giáo, cũng đã có những sinh hoạt tình người, nhưng chưa lớn mạnh. Từ nay, những sinh hoạt ấy sẽ được rõ nét hơn, sẽ được chính danh là “sinh hoạt Đạo Tình Người”.

Các tín đồ của tôn giáo, họ dễ dàng cảm thông với nhau, tin yêu nhau, sẵn sàng hy sinh cho nhau…Cũng vậy, các thành viên của Đạo Tình Người, không thể khác. Chúng ta nhìn nhận cùng con một nhà, cùng được sinh ra từ một nguồn gốc. Tất cả chúng ta là một. Đã “là một”, không có sự bất đồng, không có sự chia rẻ, không có sự tranh chấp…

Chúng ta cùng nhau tích cực bồi đắp cho Đạo Tình Người lớn mạnh, là cách tìm kiếm hòa bình, hạnh phúc… hữu hiệu nhất và duy nhất.

4-              Ý kiến (bốn phương):

- Thắc mắc: Là “đạo giáo”, không đơn giản! Đâu là Giáo điều, Giáo đường? Ai là Giáo chủ, Giáo dân?

- Thưa: Như đã trình bày: “Tình người là sự thể hiện lòng đạo đức của mình đối với tha nhân”. Vậy, Giáo điều của Đạo Tình Người là những bài học về đạo đức, đạo đức tự nhiên của con người.

Tại gia đình, các bậc phụ huynh có trách nhiệm giáo dục đạo đức cho con em mình. Nhà trường, có quý thầy, cô. Cơ quan, xí nghiệp…có các cấp lãnh đạo. Vậy, Giáo đường của Đạo Tình Người là những mái nhà, những trường học, những hội trường… đã sẵn có và các bậc phụ huynh, thầy cô giáo, ban lạnh đạo… là những Giáo trưởng của các thành viên trực thuộc họ.

Giáo chủ, Giáo dân. Mỗi người, vừa là một Giáo chủ, vừa là một Giáo dân. Khi bạn suy nghĩ, muốn tìm cách phát huy, nâng cao lòng đạo đức, mở rộng tình người…ấy là việc làm của Giáo chủ. Thực hiện những ý tưởng cao đẹp ấy, bạn là một Giáo dân.

- Thắc mắc: Với gia đình và nhà trường, phụ huynh và thầy cô giáo nhập vai “Giáo trưởng”, dễ hiểu. Nhưng với các cơ quan, xí nghiệp, công sở… mà gắn trách nhiệm Giáo trưởng, e khó có người đồng tình!

- Thưa: Người xưa dạy “Nhà lãnh đạo, lấy đức mà đối xử với dân”. Lời dạy ấy đúng nhưng chưa đủ. Không những thế, nhà lãnh đạo còn phải có trách nhiệm khơi dậy cho dân chúng về đạo đức nữa. Được vậy, mới có nhiều người đủ tài đủ đức mà chọn lựa ra giúp dân giúp nước.

Con cái có tinh thần đạo đức, học trò có tinh thần đạo đức thì gia đình và nhà trường dễ nuôi, dễ dạy. Công nhân viên chức biết tôn trọng đạo đức, nhà lãnh đạo dễ điều hành, dễ thành công tốt đẹp. Dân chúng có lòng đạo đức, nhà cầm quyền yên tâm làm việc. Một việc làm, đem lại nhiều lợi ích thiết thực, tin tưởng sẽ được mọi người đồng tình

- Thắc mắc: Rắc rối quá, phức tạp quá !

- Thưa: Đạo đức chân chính thì rất đơn giản, nhẹ nhàng và êm ái. Chỉ rắc rối, phức tạp khi chúng ta suy diễn mỗi người một ý!

Thực tế trong xã hội, bất cứ tổ chức nào, ban đầu, đều nhằm mục đích là “quy tụ”(đưa con người đến gần với nhau). Kinh nghiệm cho thấy, dần dần, có nhiều người suy diễn khác nhau, các tổ chức ấy phải chia thành nhiều nhánh, nhiều phái… khiến con người “dần dần xa nhau”!

Nay, chúng ta tôn vinh Tình Người lên bậc chính danh, Đạo Tình Người. Nên đơn giản trong suy nghĩ, nhẹ nhàng trong thể hiện để cảm nhận sự êm ái của Tình Người. Tránh suy diễn dài dòng, là tránh sự bất đồng với nhau, là tránh khỏi mầm mống tranh chấp, đố kỵ, hận thù… Giữ nguyên vẹn Tình Người hôm nay thì con người mới gần gũi con người, cả loài người xích gần lại với nhau, cho đến khi là một. Có như thế, con người với con người, mới có thể cảm thông và tha thứ; thương yêu và chia sẻ cho nhau, tinh thần cũng như vật chất.

Và đấy, là mục đích chính của chúng ta, tìm giải pháp cho hòa bình thế giới, ấm no hạnh phúc cho loài người.

- Thắc mắc: Như  thế, Đạo Tình Người có hệ thống tổ chức và chương trình sinh hoạt ra sao?

- Thưa: Sinh hoạt theo chương trình sinh hoạt của gia đình, của các tổ chức xã hội xưa nay, như các lễ giỗ chạp, các buổi hội họp… Trước đây, trong những dịp này, cũng có mang tính “tình người”, nhưng không sâu đậm lắm. Nay, chúng ta quan tâm nhiều hơn, nhấn mạnh hơn và nói rõ hơn… về Tình Người.

Qua hệ thống sinh hoạt thuận lợi vừa nêu trên đây, chúng ta cũng dễ thấy, như đã sắp sẵn một hệ thống tổ chức cho Đạo Tình Người.

Chúng ta không thành lập, không thêm điều gì mới, chỉ khơi dậy và tôn vinh: Khơi dậy lòng đạo đức, tôn vinh tình người.

Một cách khơi dậy lòng đạo đức cho con em mình hữu hiệu nhất, bạn tự xác nhận mình là một thành viên xứng đáng của Đạo Tình Người.

Một cách mời gọi xóm giềng sống tử tế hữu hiệu nhất, là gia đình bạn tỏ ra được, một gia đình gương mẫu của Đạo Tình Người.

Các nhà lãnh đạo cũng vậy. Các ngài sẽ thành công mỹ mãn và rất đáng được tự hào, đã lãnh đạo một cộng đồng biết sống có “đạo tình người”.

Với đà “tôn vinh tình người” mạnh mẽ và vững chắc như thế, những tranh chấp – hận thù, không còn chỗ để tồn tại. Mặt đất này chỉ dành chỗ cho hòa bình, để nhân loại hân hoan đón nhận ấm no, hạnh phúc.

Xin thưa thêm một chút, cho vơi bớt những ấm ức trong lòng, nhưng không đến nỗi phải thừa: Cõi đời này là con đò “một chiều”! Khách đã sang sông, biền biệt, không trở lại. Hai bên bờ, chẳng tin tức gì nhau, nên chẳng biết gì về dòng chảy tác động ra sao giữa đôi bờ tả hữu. Cứ thế, dòng cứ chảy, đò cứ đưa, khách cứ bước lên… rồi phải xuống phía bên kia mịt mù!

Nay, khách đây cũng sắp cập bên kia bờ. Nhắn vói lại một vài ý, nhưng khách còn lại, có lẽ khó tiếp được âm thanh, bởi quá nhiều  sóng gió! Rằng: Chúng ta quen nghe, quen nói “hòa bình, ấm no, hạnh phúc”, nên cứ ngỡ ba yếu tố ấy quan trọng như nhau và chỉ có ba yếu tố ấy là chính đáng nhất. Nhưng, tình người mới là yếu tố hàng đầu, yếu tố trên hết và trước hết.

Trong cuộc nội chiến, dưới bom đạn, hai mẹ con gặp nhau, ôm ghì sung sướng, rất hạnh phúc, dù lúc đó, cả hai đều đói và khát.

Một gia đình đầy đủ tiện nghi, nếp sống rất yên lành. Hai vợ chồng già, ngày ngày bên nhau, xem ra như hạnh phúc lắm. Nhưng ngược lại, họ rất buồn phiền, bất hạnh: không con cháu!

Ngày nào đó, “nhờ” chiến tranh, cứ trút mãi bom đạn xuống, tàn sát loài người, sẽ có được hòa bình! Bên chiến bại, nhà cửa tan hoang, người người ngả gục. Phía chiến thắng, cũng chẳng còn mấy người! Tất cả đều tiêu tan, mỏi mệt, rã rời… Mặt đất thưa thớt bóng người, nên cái ăn cái mặc… dư thừa. Không còn sức để tranh chấp (cũng không cần tranh chấp nữa), nên nơi nơi “thanh bình”. Mỗi dân tộc, sót lại một nhóm người. Co cụm với nhau trong một đất nước rộng lớn, giờ chừng như một bộ lạc: Bộ lạc Tàu, bộ lạc Mỹ, bộ lạc Pháp, bộ lạc Nga, bộ lạc Úc, bộ lạc Việt… Bấy giờ, tuy không còn chiến tranh, con người được no và ấm, nhưng không vui được, cảm thấy vô cùng khổ đau, vì thiếu vắng bóng người!

Tâm trạng của lòng này: Đã có một thời, đây có cuộc sống tương đối đầy đủ, nhưng phải ở một nơi thiếu vắng bóng người! Tôi cảm thấy nôn nao, khó diễn tả. “Nôn nao” đến độ không còn có thể chịu đựng được nữa. Tôi khát khao một bóng người đi qua, dù người ấy là ai và rất xa lạ. Tôi chỉ mong ước được thấy bóng người chứ chưa cần đến trò chuyện. Thế là tôi đã “bỏ phứt” mọi việc, đi tìm “con người”. Và nhiều người, cũng có những phút giây mang tâm trạng như thế.

Qua đó, chúng ta minh định được, cõi đời này, “con người” là chính và “tình người” là quan trọng nhất.

Có hòa bình mà buộc quá nhiều người phải hy sinh, trả giá: hòa bình ấy trở thành vô nghĩa!

Được ấm no mà thiếu vắng người bên cạnh: ấm no ấy thêm đau buồn!

Hạnh phúc của con người là do con người trao tặng cho nhau. Đồng nghĩa với “sống có tình người là hạnh phúc”.

-        Thắc mắc: Còn ưu điểm nào khác?

- Thưa: Còn rất nhiều, chẳng hạn, Đạo Tình Người giải tỏa được những băn khoăn, những  ray rứt của hai hạng người:

* Băn khoăn của người không có đạo:

Một nhóm bạn hay ngồi chuyện phiếm. Bàn vấn đề gì, cũng không sao. Nhưng khi nhắc về tôn giáo, người không thuộc đạo giáo nào, sẽ  “băn khoăn”, không lý mình phải chịu là người “không có đạo”! Nhưng từ đây, từ khi tình người được tôn vinh, bạn là người “có đạo Tình Người”. (Trước đây, thường gọi là đạo Ông Bà, đạo làm người).

* Ray rứt của một số người có đạo:

Bạn là tín đồ, nhưng một số điều của tôn giáo, bạn nhận thấy không cần thiết hoặc không đủ điều kiện để tuân thủ hoàn toàn, bạn cảm thấy “ray rứt” trong lòng, trước những ánh mắt của người đồng đạo! (Bị mang tiếng giữ đạo không tốt, bỏ đạo, phản đạo). Từ đây, bạn sẽ được yên lòng, bạn vẫn là một tín đồ trung thành với tôn giáo bạn đang theo đuổi, nhưng chỉ tuân thủ được và tuân thủ một cách tử tế phần Đạo Tình Người. Bởi lẽ, tôn giáo nào cũng có phần nền tảng là “đạo tình người”. Trên nền tảng ấy, tôn giáo xây lên một tòa tháp. Mỗi tôn giáo, có một mô hình riêng! Nếu nhìn “tòa tháp”, thấy các tôn giáo khác xa nhau hoàn toàn. Nhưng, nhìn lại phần “nền tảng”, nền tảng là một, Đạo Tình Người.

Mọi người đều là thành viên của phần “nền tảng”, Đạo Tình Người, không ngoại trừ bất cứ một ai.

- Thắc mắc: Vậy, khi Đạo Tình Người đến với mọi nhà (khắp mặt đất), là lúc thế giới thực sự có hòa bình, mọi người đều được ấm no, hạnh phúc. Một kỹ nguyên mới, mở ra?

- Thưa: Không sai. Chắc chắn có mốc thời gian vô cùng cao đẹp ấy:

                    Năm Thứ Nhất

               (Đệ Nhị Công Nguyên).

            CÁC TIỂU LUẬN :

HAÏNH PHUÙC

Chúng ta nhận thức lệch lạc về “hạnh phúc” nên sinh lòng ganh ghét, tranh chấp, hận thù, chém giết lẫn nhau! Nếu sớm thay đổi nhận thức, nhận thức đúng đắn về hạnh phúc, bản thân chúng ta sẽ dễ dàng tìm được hạnh phúc cho đời mình; gia đình chúng ta cũng dễ dàng có được không khí đầm ấm; đất nước sẽ được an vui và thế giới nghiễm nhiên đạt được hòa bình thực sự, lâu dài.

Vậy, với nhận thức đúng đắn, “hạnh phúc” được quan niệm như thế nào ?

Haïnh phuùc laø nieàm öôùc mô vaø khao khaùt cuûa moïi ngöôøi. Ai chöa coù ñöôïc, thì chaïy kieám. “Chaïy kieám” laø chính ñaùng, chöù khoâng theå chaäm treã. Nhöng, nhieàu ngöôøi “chaïy” chöa ñuùng ñöôøng; “kieám” chöa ñuùng choã hoaëc chöa ñuùng caùch. Cöù ngôõ haïnh phuùc ôû trong giaøu sang, maõi chaïy theo con ñöôøng aáy, kieám hoaøi chaúng ra! Ngöôøi ñaõ giaøu sang, muoán giaøu sang hôn nöõa, hoaëc lo sôï moät ngaøy naøo ñoù,“maát ñi” nhöõng gì quí baùu trong tay  mình. Muoán theâm maø khoâng ñöôïc; lo sôï maát caùi mình ñang coù… laø nhöõng noãi khoå! Keû nhaän thaáy mình khoâng theå giaøu sang ñöôïc, naûy sinh gian tham, löøa ñaûo, troäm caép, cöôùp giöït… Ngôõ haïnh phuùc laø quyeàn lôïi, laø ñòa vò, doác söùc chaïy theo con ñöôøng naày, tìm maõi cuõng khoâng thaáy! Ngöôøi ñaõ ñöôïc ñòa vò cao, coù nhieàu quyeàn lôïi lôùn, nhöng quyeàn lôïi khoâng theå keùo daøi, ñòa vò roài cuõng “ra ñi”… hoï caûm thaáy buoàn vaø ñau khoå; keû chöa coù ñöôïc hoaëc khoâng theå coù ñöôïc, ñem loøng ganh tî, tìm caùch quaäy phaù, saùt haïi… Ngôõ haïnh phuùc laø tình yeâu, laø laïc thuù… tìm moïi caùch “aên chôi”, daãn ñeán choã suy ñoài, toäi loãi vaø phaûi nhaän laáy nhöõng caên beänh hieåm ngheøo! Moät vaên haøo ngöôøi Phaùp, oâng Albert Camus, ñaõ xoùt xa cho hoï: “Khoâng coù gì thaûm thöông hôn cuoäc soáng cuûa moät ngöôøi coù haïnh phuùc”. Phaûi chaêng, oâng xoùt xa cho söï nhaàm laãn cuûa nhöõng haïng ngöôøi noùi treân, oâm vaøo loøng moät môù phöùc taïp maø ñinh ninh ñoù laø nhöõng haïnh phuùc!

Theá heä ñi tröôùc, theá heä ñaøn anh cuûa chuùng ta, neáu maõi nhaàm laãn veà haïnh phuùc, seõ thaát voïng, khoå ñau. Söï thaát baïi cuûa chuùng ta hoâm nay, aûnh höôûng khoâng toát cho theá heä treû, chuùng seõ bi quan, thaát voïng… seõ ñi tìm nhöõng thuù vui taïm bô,ï duø bieát nguy hieåm, ñeå goïi laø an uûi: coù coâ “baùn thaân”, coù caäu “queân ñôøi”, thaäm chí coù keû tuyeät voïng, quyeân sinh! Nhöng, neáu taát caû chuùng ta ñeàu yù thöùc ñuùng ñaén veà haïnh phuùc thì raát deã daøng coù ñöôïc haïnh phuùc. Göông “yeâu ñôøi” cuûa chuùng ta seõ caûm hoùa ñöôïc theá heä treû vaø ñeå laïi cho chuùng nhöõng kinh nghieäm soáng toát ñeïp maø chuùng ta ñaõ gaët haùi ñöôïc, cho ñaøn em thaáy roõ, ñaâu laø yù nghóa cuûa cuoäc soáng, ñaâu laø nhöõng öu ñaõi traøn ñaày ñang chôø ñoùn con ngöôøi.

Vaäy, haïnh phuùc laø gì vaø ôû ñaâu? Haïnh phuùc ñang ôû trong ta, trong loøng ta, trong taâm hoàn bình yeân cuûa moãi moät ngöôøi.

Thöïc teá vaø raát thöïc teá, moïi ngöôøi ñeàu coù vaø ñang coù haïnh phuùc. Trong ta, coù hai loaïi haïnh phuùc: Haïnh phuùc töï nhieân (Beùatitude) vaø Haïnh phuùc töï taïo (Bonheur). Haïnh phuùc töï nhieân, vôùi töø ngöõ “töï nhieân (beùatitude)”, cho chuùng ta thaáy ñaây laø moät loaïi haïnh phuùc ñöôïc ban taëng nhöng khoâng, khoâng caàn coù söï goùp söùc cuûa con ngöôøi vaø cuõng khoâng caàn chôø yù kieán coù muoán nhaän hay töø choái, ñoù laø Haïnh phuùc ñöôïc laøm ngöôøi. “Laøm ngöôøi”, neáu khoâng phaûi laø haïnh phuùc, thì treân maët ñaát naày, baïn muoán laøm caùi gì ñeå ñöôïc toaïi nguyeän? – Khoâng muoán laøm ngöôøi, moät nhaø anh huøng taøi ba mieàn Ñoâng AÙ, vaên hay voõ gioûi, muoán “laøm caây thoâng ñöùng giöõa trôøi maø reo”; nhaø thô xöù Taây AÂu xöa, muoán “laøm taûng ñaù beân doøng suoái ñeå nghe tieáng nöôùc roùc raùch”; nhaø trieát hoïc coù nhieàu tham voïng choán Trung Ñoâng (khoaûng theá kyû thöù taùm), muoán “laøm Thöôïng Ñeá ñeå thoáng laõnh loaøi ngöôøi”…! Nhöng “muoán” chæ ñeå noùi leân taâm traïng nhaát thôøi, moät thoaûng ngoâng ñuøa giaûi trí, chöù coù baø meï naøo saép sinh con laïi khoâng muoán ñöùa beù chaøo ñôøi ñöôïc “bình thöôøng” nhö bao ñöùa beù bình thöôøng khaùc. Ngöôøi meï raát sung söôùng coù ñöôïc moät ñöùa con bình thöôøng. “Laøm ngöôøi”, khoâng nhöõng laø haïnh phuùc maø coøn laø nguoàn haïnh phuùc cuûa ngöôøi khaùc.

Hai laø Haïnh phuùc töï taïo. Vôùi töø ngöõ “töï taïo (bonheur)”, cho chuùng ta hieåu loaïi haïnh phuùc naày do ta “taïo” neân vaø deã bò ñaùnh maát, neáu khoâng bieát naâng niu, giöõ gìn. Haïnh phuùc töï taïo, khoâng haün laø giaøu sang, khoâng haün laø quyeàn cao theá roäng vaø cuõng khoâng haün laø ñöôïc ngoài treân ñænh cao cuûa tình yeâu löùa ñoâi… maø  Haïnh phuùc laø söï bình yeân trong taâm hoàn. Baïn laø ngöôøi giaøu sang, coù quyeàn cao, theá roäng, coù tình yeâu toát ñeïp… neáu trong taâm hoàn khoâng ñöôïc bình yeân, chaéc chaén baïn khoâng caûm thaáy coù haïnh phuùc. Ngöôïc laïi, baïn ngheøo khoå, vaát vaû… nhöng coù ñöôïc söï bình yeân trong taâm hoàn, luùc baáy giôø, baïn seõ nhaän ra ñieàu aáy. Nhaø nhaân chuõng hoïc ngöôøi Phaùp, oâng Yves Coppens, ñoàâng nhaän xeùt vôùi chuùng ta, nhöng coù kieåu noùi nhö khoù thöïc hieän: “Haïnh phuùc laø söï thaêng baèng trong ñaàu oùc”; oâng Philippe Dlerm thì ñôn giaûn hôn: “Haïnh phuùc laø söï haøi hoøa, laø söï thanh thaûn…”. Coøn caùc nhaø taâm lyù hoïc, xaõ hoäi hoïc khaép theá giôùi, sau khi ñaõ daøy coâng nghieân cöùu vaø trao ñoåi vôùi nhau, ñöa ra keát luaän (keát luaän raát phuø hôïp vôùi nhaän thöùc cuûa chuùng ta): “Söï baát an trong loøng laø noãi baát haïnh to lôùn nhaát”.

        “Bình yeân trong taâm hoàn” ôû ñaây, khoâng ñoàng nghóa vôùi “phaûi baèng loøng vôùi soá phaän mình” (contentus sua sorte) nhö tö töôûng thuû phaän cuûa nhöõng ngöôøi coå ñaïi La Maõ; khoâng ñoàng nghóa vôùi “bieát ñuû thì ñuû” nhö lôøi khuyeân cuûa nhöõng ngöôøi AÙ Ñoâng xöa vaø cuõng khoâng phaûi “loaïi boû nhöõng nhu caàu” thieát yeáu trong ñôøi soáng ñeå ñöôïc “nheï tay”… maø “bình yeân” trong yù thöùc môùi, yù thöùc caàu tieán coù traùch nhieäm, trong coâng baèng vaø tình ngöôøi.

Muoán ñöôïc “bình yeân trong taâm hoàn”, tröôùc heát phaûi chu toøan boån phaän mình  (trong yeâu thöông vaø coâng baèng), boån phaän laøm cha meï, laøm con caùi, vôï choàng; laøm hoïc troø, laøm thaày coâ giaùo; laøm coâng nhaân vieân, laøm caáp laõnh ñaïo; laøm daân, laøm nhaø caàm quyeàn… vaø boån phaän laøm ngöôøi. Chu toøan nhö theá naøo, khoâng caàn nhaéc laïi ôû ñaây nöõa, ai cuõng “bieát roài”. Thöù ñeán, taïo cho mình 3 tinh thaàn cao quí: Bieát thoâng caûm vôùi nhöõng thieáu soùt cuûa keû khaùc, bieát tha thöù nhöõng loãi laàm cuûa hoï vaø bieát daét dìu nhöõng ngöôøi non yeáu quanh ta. Caùc ñöùc tính toát ñeïp khaùc seõ töø ñoù maø sinh ra.

Coá gaéng heát mình ñeå chu toøan boån phaän, keát quaû theá naøo laø vieäc khaùc. Khoâng chu toøan boån phaän, löông taâm bò ray röùt; “chu toøan” thieáu yeâu thöông vaø coâng baèng, löông taâm bò daøy voø… khoâng theå coù söï bình yeân trong taâm hoàn. Nhöõng thieáu soùt cuûa ngöôøi khaùc, ta khoâng bieát thoâng caûm; nhöõng loãi laøm cuûa hoï, ta khoâng chòu tha thöù, maõi traùch moùc giaän hôøn… laøm sao taâm hoàn bình yeân ñöôïc! Khoâng kòp thôøi dìu daét, khuyeân baûo nhöõng ñöùa treû non daïi; khoâng kòp thôøi ñöa tay voùi ñôõ nhöõng ngöôøi giaø yeáu, taät nguyeàn beân ta (khi ñieàu kieän coù theå), chaúng may hoï gaëp phaûi nhöõng chuyeän khoâng laønh, löông taâm ta seõ bò aùm aûnh vaø aân haän maõi, ñaùnh maát bình yeân trong ta. “Dìu daét”, khoâng nhöõng laø moät tinh thaàn cao quí maø coøn laø moät boån phaän nöõa.

Dó nhieân, cuûa caûi vaät chaát raát caàn cho ñôøi soáng, nhöng phaûi bieát tích goùp trong coâng baèng vaø vôùi loøng nhaân aùi. Neáu cuûa caûi baïn coù ñöôïc qua gian tham, löøa gaït hoaëc cöôùp giöït treân tay ngöôøi khaùc…baïn chaúng sung söôùng gì! Cuûa caûi vaät chaát chæ laø phöông tieän soáng. Cuûa caûi coù nguoàn goác khoâng toát hay laø söû duïng vaøo nhöõng muïc ñích khoâng toát, seõ laøm cho baïn ñau khoå. Ñòa vò trong xaõ hoäi cuõng vaäy, laø vinh döï vaø laø traùch nhieäm, laø boån phaän. Coù ñöôïc ñòa vò naøo laø do baïn ñuû taøi ñuû ñöùc, chöù khoâng phaûi do möu ñoà, thuû ñoïan ñeå chieám laáy, ñoù môùi laø vinh döï, ñaùng ñöôïc vui vaø ñaùng ñöôïc töï haøo. Duø cöông vò naøo, baïn cuõng phaûi ra söùc chu toøan boån phaän  mình cuøng vôùi caùc coäng söï,ï trong coâng baèng vaø treân neàn taûng tình ngöôøi. Ta laøm vieäc vôùi loøng nhaân aùi,  vôùi tình ngöôøi, chaéc chaén moïi vieäc seõ coù keát quaû toát ñeïp, loøng ta caûm thaáy vui vaø nhieàu ngöôøi khaùc cuõng ñöôïc höôûng nhôø.

Khi “coâng nhaän haïnh phuùc ñích thöïc laø söï bình yeân trong taâm hoàn”, baïn deã daøng nhaän ñöôïc haïnh phuùc vaø cuõng deã daøng mang haïnh phuùc ñeán cho nhöõng ngöôøi chung quanh, nhaát laø nhöõng ñaùm treû “aên chôi”, nhöõng keû quaäy phaù, thích saùt haïi… Nhöõng haïng ngöôøi naày do muø quaùng maø “haän ñôøi”, muoán traû ñuõa, muoán baùo thuø… Nhaéc nhôû cho hoï thaáy “traû ñuõa”, “baùo thuø”… duø coù caên nguyeân, cuõng chaúng deã gì ñöôïc vaø coù ñöôïc chaêng nöõa cuõng chaúng bao giôø ñöôïc yeân loøng. Caùch “traû ñuõa, baùo thuø” deã thaønh coâng nhaát, deã ñem laïi sung söôùng cho loøng mình vaø cho moïi ngöôøi, laø thoâng caûm vaø tha thöù.

Nhöng “bình yeân” theá naøo ñöôïc, baïn nghó thaàm, khi haõy coøn ñaày daãy nhöõng coâng vieäc choàng chaát chung quanh !

Baïn laø nhaø laõnh ñaïo, laø ngöôøi ñieàu haønh ö? - Raát vinh döï vôùi ngöôøi ñôøi. Ñòa vò caøng cao, vinh döï caøng lôùn thì traùch nhieäm caøng naëng neà. Baïn phaûi lo lieäu, tính toaùn ñeå chu toaøn boån phaän mình. Baïn chæ vaát vaû chöù taâm hoàn ñaâu coù gì ray röùt, aân haän… ñeå phaûi maát bình yeân. Baïn laø coâng nhaân vieân, laø thöông gia, laø noâng daân… “chu toaøn boån phaän mình”, baïn coù “cöïc khoå” chöù khoâng ñau khoå. Baïn ñang thieáu aên, thieáu maëc? – Tích cöïc laøm vieäc hôn nöõa vaø moät khi nhieàu ngöôøi nhaän thöùc ñuùng ñaén veà haïnh phuùc, chaéc chaén söï “kieám soáng” cuûa baïn seõ khoâng khoù khaên laém nhö baây giôø. Vaø, ngaøy hoøa bình ñöôïc laäp laïi (khoâng khoù, sau ñaây coù hieán keá), moïi söï seõ toát ñeïp nhö loøng mong muoán. Chieán tranh khoâng coøn, voán döï tröõ cho quoác phoøng khoâng caàn thieát nöõa. Laáy ñoù maø lo caùi aên caùi maëc cho nhöõng ngöôøi ñang thieáu; söû duïng söùc trai treû vaøo lao ñoäng, saûn xuaát ra nhieàu cuûa caûi, khoâng ñeå “ngoài giôõn ñaïn ñuøa bom suoát thaùng ngaøy” nhö tröôùc ñaây. Nhöõng nôi dö thöøa cuûa caûi (chaéc chaén laø coù dö thöøa), giöõ laïi laøm gì cho phí, chuyeån ñeán bieáu cho nhöõng choã ñang caàn. Suùng ñaïn, bieán thaønh saét theùp ñeå xaây theâm tröôøng hoïc, beänh vieän; xe taêng, taøu chieán… bieán thaønh maùy caøy, maùy xôùi, bieán thaønh phöông tieän chuyeân chôû löông thöïc, thuoác men cho nhau. Söùc ngöôøi, söùc cuûa ñaõ dö thöøa,  ngaønh y döôïc seõ ñöôïc ñaàu tö nhieàu nhieàu hôn, beänh taät seõ ñöôïc chöõa laønh. Moät töông lai töôi saùng ñaõ môû ra, nhöõng baên khoaên cuûa baïn khoâng coøn lyù do ñeå toàn taïi.

Cuõng coù theå, baïn cho ñaây laø moät yù kieán töông ñoái chaáp nhaän ñöôïc hoaëc “taïm möôïn” ñeå mua vui cho cuoäc soáng, baïn cöù thöïc hieän theo tinh thaàn cuûa mình. Mang nieàm vui “taïm bôï” naày chia seû vôùi nhöõng ngöôøi beân caïnh, baïn seõ thaáy vui nhieàu hôn vaø cöù nhö theá, nhaân roäng, daàn daàn baïn seõ nhaän ra ñaõ coù ñöôïc moät nieàm vui thöïc söï trong loøng, chöù khoâng phaûi laø moät “yù kieán” suoâng, moät öôùc mô suoâng.

Ngoaøi ra, nhöõng ngöôøi coù ngheä thuaät soáng, cuõng deã daøng tìm ñöôïc haïnh phuùc cho mình, duø trong baát cöù tình caûnh naøo: soáng coù nieàm tin, coù lyù töôûng hoaëc coù moät ñam meâ trong saùng naøo ñoù…

Baïn ñaõ yù thöøc roõ, yù thöùc ñuùng ñaén veà haïnh phuùc, nhöng taâm hoàn khoâng phaûi luùc naøo cuõng ñöôïc bình yeân. Thænh thoaûng cuõng coù nhöõng lo aâu, nhöõng buoàn phieàn… Khoâng neân laáy laøm laï, treân ñôøi khoâng coù gì tuyeät ñoái. Söï tuyeät ñoái seõ laøm baïn nhaøm chaùn. “Nhôø” coù ñau khoå baïn môùi thaáy giaù trò cuûa haïnh phuùc. Nhôø coù maøu ñen baïn môùi bieát theá naøo laø maøu traéng. Khoâng nhöõng “ñôøi laø beå khoå” maø coøn laø moät “trôøi haïnh phuùc”nöõa. Ñôøi khoâng nhöõng ñeïp nhö moät baøi thô, nhö moät buùc tranh maø ñôøi coøn ñeïp nhö moät baûn nhaïc nöõa, nghóa laø phaûi coù “luùc traàm, luùc boång”.

Toùm laïi, baïn coá gaéng chu toaøn boån phaän mình trong coâng baèng vaø traùch nhieäm, trong nhieät huyeát vaø tình ngöôøi. Bieát thoâng caûm vôùi nhöõng thieáu soùt cuûa keû khaùc, bieát tha thöù nhöõng loãi laàm cuûa hoï vaø phaûi bieát daét dìu nhöõng ngöôøi non yeáu beân ta… loøng baïn seõ ñöôïc thanh thaûn, taâm hoàn baïn seõ ñöôïc bình yeân, ñoù laø haïnh phuùc, haïnh phuùc ñích thöïc cuûa moïi ngöôøi.

VỀ SỰ CHẾT

Nếu nhận thức đúng đắn về “sự chết” của con người, chúng ta sẽ được vơi đi phần nào  những nỗi khổ đau trong cuộc sống. Sau đó, chúng ta sẽ hiểu tường tận, tại sao tiền nhân kêu gọi chúng ta yêu thương nhau và phải “thương người như thể thương thân”. Một khi chúng ta đã biết yêu thương nhau thật tình, chúng ta sẽ biết cảm thông và tha thứ cho nhau, biết nâng đỡ và chia sẻ cả tinh thần lẫn vật chất cho nhau…sẽ dẫn đưa nhau đến ấm no và hòa bình.

 -  Đâu là nhận thức đúng đắn về “sự chết” của loài người?

  -   Là sự biến dạng, không phải chết:

                 NHAÂN LOAÏI BAÁT TÖÛ

Laø ngöôøi, ai cuõng coù nhöõng nieàm vui vaø noãi buoàn. Neáu may maén coù ñöôïc nieàm vui, duø lôùn hay nhoû, laø ñieàu ñaùng möøng cho nhau. Ngöôïc laïi, neáu gaëp phaûi nhöõng ñau buoàn, moãi ngöôøi cuõng ñaõ coù caùch rieâng ñeå töï giaûi quyeát cho mình.

        Noãi buoàn thieáu caùi aên caùi maëc, keùm söùc khoûe… chuùng ta coù theå coá gaéng vöôït qua. Buoàn vì choã ñöùng trong xaõ hoäi chöa ñöôïc nhö yù, buoàn vì tình caûm bò söùt meû, tình yeâu dôû dang… chuùng ta cuõng coù theå haøn gaén, ñieàn khuyeát laïi ñöôïc. Hoaëc, cuõng coù ngöôøi, sinh ra vaø lôùn leân trong öu ñaõi traøn ñaày, chöa heà bieát nhöõng noãi ñau buoàn aáy laø gì. Nhöng taát caû, taát caû chuùng ta, ñeàu phaûi mang cuøng moät noãi ñau buoàn to lôùn nhaát trong ñôøi, maø chöa moät ai coù theå thaùo gôõ troïn veïn cho nhau: Caùi “cheát” cuûa loaøi ngöôøi!

        Ñöùng tröôùc nhöõng noãi ñau khoå vì caùi “cheát” cuûa nhau, caùc baäc vó nhaân, thaùnh nhaân… nhaát laø caùc toân giaùo, ñaõ ñöa ra nhieàu trieát thuyeát ñeå an uûi, ñeå xoa dòu noãi ñau cho nhau, hy voïng coøn gaëp laïi ôû moät nôi naøo ñoù: döôùi Suoái vaøng hoaëc treân Thieân ñaøng; ñöôïc vaøo coõi Nieát baøn hay mieàn Cöïc laïc… Song thöïc teá, khoâng maáy ngöôøi theo kòp nhöõng trieát thuyeát cao sieâu aáy! Soá ñoâng coøn laïi, thì sao?(!) Vaø cho duø caû nhaân loaïi coù theo kòp nhöõng lyù töôûng cao ñeïp aáy chaêng nöõa, taïi maët ñaát naày, thöïc teá chuùng ta phaûi ñau khoå tröôùc caùi “cheát” cuûa ngöôøi thaân yeâu! Bieát bao coâ gaùi ñaõ ngaát xæu khi nghe tin meï mình “cheát”! Coù coâ laên xaû vaøo quan taøi, muoán naèm chung vôùi meï mình khi taåm lieäm; coù coâ ñoøi nhaøo xuoáng huyeät ñaát, ñeå ñöôïc tieáp tuïc soáng gaàn meï…

        Taïi sao chuùng ta phaûi ñau khoå quaù nhieàu nhö vaäy? Haún chuùng ta ñaõ bò aán töôïng: “cheát” laø maát, laø khoâng coøn gì, laø khoâng bao giôø tìm thaáy laïi… Hoaëc bi quan hôn theá nöõa: “Töû giaû bieät luaän”! Theâm vaøo ñoù, chuùng ta ñang ñau khoå, thì nhöõng voøng hoa phuùng ñieáu nhö xuùi giuïc chuùng ta phaûi ñau khoå hôn nöõa: “Voâ cuøng thöông tieác”, “Xin vónh bieät”…

        Ai ñoù ñaõ keát thuùc baøi ñieáu vaên khoùc meï mình: “Cuùi laïy quyù thaân baèng quyeán thuoäc, thöa caùc ngaøi, meï toâi khoâng cheát, khoâng maát… gì caû. Ngöôøi chæ yeân nghæ nôi ñaây vaø ñang hieän dieän trong toâi, trong anh chò toâi, trong ñaøn chaùu noäi, ngoaïi… cuûa Ngöôøi”.

        Nhöõng ai coù maët trong luùc tieãn ñöa, phaûi ngaïc nhieân vaø laáy laøm khoù chòu vôùi nhöõng lôøi tuyeân boá “laï tai” aáy. Nhöng suy xeùt cho cuøng, chuùng ta khoâng theå phuû nhaän söï kieän thöïc teá raát roõ raøng naày.

        Keát thuùc baøi ñieáu vaên nhö vaäy vaø ñöôïc moïi ngöôøi tieáp tuïc laøm nhö vaäy, daàn daàn, chuùng ta seõ caûm thaáy nheï nhaøng trong nhöõng noãi buoàn phaûi töø giaõ ngöôøi thaân yeâu, duø vaãn phaûi ngaäm nguøi, löu luyeán vaø khoùc thöông cho ngöôøi ñaõ aâm thaàm naèm xuoáng! Öôùc gì nhöõng gioït nöôùc maét naày nheï nhaøng vaø ñeïp nhö nhöõng gioït nöôùc maét cuûa nhöõng baø meï tieãn con gaùi veà nhaø choàng; nhö nhöõng gioït nöôùc maét cuûa nhöõng ngöôøi cha tieãn con leân ñöôøng du hoïc phöông xa… Vaø öôùc gì treân nhöõng voøng hoa phuùng ñieáu, chuùng ta ñeàu söûa laïi: “Xin taïm bieät…” coù phaûi hôïp lyù vaø nheï nhaøng hôn cho nhau khoâng? Söû duïng töø “taïm bieät” laø caùch an uûi nhau saâu saéc vaø höõu hieäu nhaát. Xin xoaù haún töø “cheát” trong ngoân ngöõ cuûa loaøi ngöôøi, keå töø hoâm nay, vì trong caû vuõ truï, khoâng coù hieän töôïng naøo laø “cheát”, maø chæ coù bieán hoùa, bieán ñoåi hay bieán daïng… Vaäy, xin duøng vaø neân duøng töø bieán daïng thay theá cho töø “cheát” ñeå loaøi ngöôøi khoâng coøn bò aùm aûnh leäch laïc veà hieän töôïng naày nöõa, haàu xoùa haún ñöôïc moät noãi ñau to lôùn nhaát treân ñôøi.

        “Meï toâi khoâng cheát, Ngöôøi hieän dieän trong toâi”, noùi leân loøng thöông yeâu voâ bôø, noãi tieác nhôù khoân nguoâi, moät tình caûm bao la, saâu thaúm vaø chaân thaät; noùi leân loøng mong muoán ñöôïc soáng gaàn, soáng chung vôùi meï, nhöng khoâng chung “cuøng moät quan taøi”, “cuøng moät huyeät ñaát” nhö caùc coâ gaùi tröôùc ñoù, maø “chung” trong quan nieäm môùi, trong minh ñònh môùi… treân neàn taûng thöïc teá cuûa khoa hoïc. Loøng mong öôùc ñöôïc tieáp tuïc soáng gaàn, soáng chung, ñeå gaén lieàn vôùi ñôøi soáng cuûa meï mình, thöïc teá hoï ñaõ coù ñöôïc vaø thöïc söï hoï ñaõ “laø moät”, qua coâng cuoäc hoï ñang keá thöøa söï soáng cuûa meï mình. Vaø cöù nhö theá, cho chuùng ta thaáy, con ngöôøi töø nguyeân thuûy vaãn maõi maõi coøn soáng trong nhöõng con ngöôøi sau cuøng.

        Moät ngöôøi “naèm xuoáng” chæ laø moät hieän töôïng thay hình ñoåi daïng. Noùi caùch khaùc, söï “cheát” cuûa con ngöôøi, phaûi hieåu cho ñuùng vôùi thöïc teá, chæ laø moät hieän töôïng “bieán daïng”.

        Trong ñôøi soáng haèng ngaøy, moãi ngöôøi chuùng ta luoân luoân chòu söï bieán daïng khoâng ngöøng: Caùc teá baøo giaø bò ñaøo thaûi, nhöôøng choã cho nhöõng teá baøo non phaùt trieån.Söï bieán daïng naày, tuy coù tính caùch huûy dieät nhöng vaãn giöõ ñöôïc nguyeân theå, neân maét ta khoù nhìn thaáy. Cha meï sinh con caùi laø söï bieán daïng coù tính caùch keá thöøa nhöng phaûi chòu phaân theå. Duø bieán daïng nguyeân theå hay phaân theå, cuõng chæ laø nhöõng bieán daïng töøng phaàn. Khi con ngöôøi naèm xuoáng, nhaém maét xuoâi tay, vónh vieãn baát ñoäng, laø luùc caû thaân xaùc bò bieán daïng hoaøn toaøn, ta goïi hieän töôïng naày laø bieán daïng toaøn phaàn.

        Ñaõ laø bieán daïng, thì bieán daïng töøng phaàn hay bieán daïng toaøn phaàn, cuõng laø bieán daïng. Sao trong suoát thôøi gian bieán daïng töøng phaàn, chuùng ta khoâng thaáy ñau buoàn, than khoùc? Maø ñeán luùc gaëp bieán daïng toaøn phaàn, laïi quaù ñau ñôùn, ñeán noãi phaûi ngaát xæu? Phaûi chaêng, chuùng ta ñaõ bò “aán töôïng di truyeàn”, moät aán töôïng sai laàm töø xa xöa!

        Ngaøy nay, baïn ñaõ bieát roõ: quaû ñaát khoâng phaûi vuoâng, khoâng phaûi ñöùng yeân moät choã… nhö thôøi xöa, oâng baø chuùng ta ñaõ nhaän xeùt. Thì töø ñaây, töø hoâm nay, ngay töø luùc naày, baïn haõy maïnh daïn nhìn nhaän thöïc teá: con ngöôøi khoâng phaûi cheát, khoâng phaûi maát… chæ lieân tuïc chòu söï bieán daïng.     

        Ñuùng theá, coù leõ baïn ñaõ thöøa bieát, moãi moät con ngöôøi chuùng ta, goàm coù hai phaàn: phaàn tinh thaàn vaø phaàn theå chaát. Moät caùch goïi khaùc laø baûn ngaõ vaø baûn theå.

        Baûn ngaõ, AÂu Taây goïi laø “caùi toâi”(le moi). Phaàn naày sieâu vieät, khoâng bò chi phoái bôûi qui luaät bieán hoùa cuûa vuõ truï vaät chaát, neân “baát bieán”: maõi maõi coøn ñoù.

        Baûn theå, AÂu Taây goïi laø “caùi cuûa toâi” (l΄essence). Phaàn naày goàm coù ngoân ngöõ, cöû chæ, hình boùng, suy nghó… vaø thaân xaùc. Ngoân ngöõ, cöû chæ, hình boùng, suy nghó… ñaõ ñöôïc phaùt thaønh soùng, ñaõ ñöôïc aùnh saùng mang ñi trong khoâng gian naày vaø coøn ñoù. Neáu coù moät chieác maùy toái taân, ta cuõng seõ ghi nhaän laïi ñöôïc. Caùc ñaøi truyeàn thanh, truyeàn hình, giuùp chuùng ta deã hieåu vieäc naày. Neáu yù thöùc ñöôïc nhö vaäy, nhöõng keû gian aùc khoâng bao giôø daùm leùn luùt trong boùng toái hoaëc traùnh maét ngöôøi ñôøi ñeå phaïm toäi, chuùng phaûi sôï, vì raát coù theå, gaëp moät chöôùng ngaïi vaät naøo ñoù, caùc laøn soùng mang aâm thanh, aùnh saùng mang hình aûnh seõ phaûn hoài, nhöõng ngoân ngöõ kia, seõ coù ngöôøi nghe ñöôïc; nhöõng hình aûnh ñen toái kia, seõ coù ngöôøi baét gaëp… Hieän töôïng naày, xöa nay treân theá giôùi, cuõng ñaõ töøng xaûy ra ñaây ñoù, maø ngöôøi bình daân thöôøng hieåu laø “oâng noï baø kia hieän veà, maùch baûo…” Vaø, nhöõng aûo aûnh trong sa maïc, laø moät ñôn cöû. Khoång Töû cuõng coù caûm nhaän na naù nhö theá: “Löôùi trôøi loàng loäng, không gì co thể lọt được” (Thiên võng khôi khôi sơ nhi bất lậu).

        Veà thaân xaùc, moät thôøi chæ laø caùi baøo thai trong buïng meï; moät thôøi laø taám beù ngô ngaùc trong noâi; moät thôøi nhí nhaûnh trong boä quaàn aùo môùi cuûa tuoåi hoïc troø… Ba thôøi kyø aáy, coù ai daùm choái boû, khoâng phaûi laø chính mình? Vaø roài, moät thôøi trong tö caùch ñöùng ñaén cuûa tuoåi trung nieân; moät thôøi giaø nua, coøng löng treân chieác gaäy; moät thôøi phaûi laëng leõ ñi vaøo loøng ñaát vôùi naém xöông khoâ hoaëc vôùi moät cheùn tro taøn, theo kieåu hoûa taùng… Ba thôøi kyø keá tieáp naày, haún cuõng chính laø ta?  Thaân xaùc ta cuõng vaãn coøn ñoù. “Vaät chaát luoân bieán hoùa, nhöng khoâng maát vaät chaát” kia maø.

        Vaäy, moät ngöôøi “naèm xuoáng”, ñaõ maát nhöõng gì ñeå phaûi voâ cuøng ñau ñôùn, khoùc than naõo nuoät?

        Baïn coù theå vieän lyù do: “Toâi ñaõ maát ngöôøi thaân yeâu trong voøng tay…”

        Ñöùa beù nhaø kia thích beá maiõ trong tay moät con “buùp-beâ” xinh ñeïp. Cha meï chaùu cuõng quí laém, mang buùp-beâ ñaët vaøo trong tuû kính. Beù oøa khoùc, ñoøi laáy trôû laïi, muoán aúm buùp-beâ maõi trong loøng cho thoûa öôùc muoán. Baïn neân giaûi thích cho beù roõ thì daàn daàn beù seõ bôùt khoùc, duø baïn khoâng môû tuû  laáy buùp-beâ trao laïi cho beù. Ngöôïc laïi, neáu baïn “ñoàng tình” vôùi beù: “Voâ cuøng thöông tieác”… beù seõ ñaäp ñaàu vaøo töôøng maø giaõy giuïa khoùc nhieàu hôn!

Cuõng coù theå baïn coâng nhaän con ngöôøi chæ bieán daïng chöù khoâng maát ñi, nhöng baïn chæ thích hình daïng cuõ, hình daïng maø baïn ñaõ nhieàu gaén boù, thaân thöông..?

        Coâ hoïc troø noï vöøa xin ñöôïc caùi keùn ñeïp, vaøng oùng nhöõng voøng tô, ñaët leân trang vôû cuûa mình, thích thuù ngaém maõi. Chaúng bao laâu, caùi keùn phaûi hö ñi. Coâ beù khoâng buoàn, vì ñaõ coù moät caùnh böôùm xinh xaén xuaát hieän. Roài cuõng chaúng bao laâu sau, caùnh böôùm laïi phaûi ngaõ guïc. Beù cuõng khoâng buoàn, ñaõ coù moät ñaøn taèm con thay theá. Ngöôøi thaân yeâu cuûa chuùng ta naèm xuoáng, chuùng ta coù caûm töôûng nhö maát hoï trong voøng tay cuûa mình, hoaëc chuùng ta chöa thaáy coù gì thay theá vaøo ñoù, toát xaáu theá naøo cuõng khoâng ñoaùn ñöôïc, dó nhieân khoâng theå vui, nhöng cuõng ñöøng voäi buoàn saàu, ñau khoå.

 Moät böu tín vieân ñeán nhaø, mang cho baïn moät böùc ñieän tín. Chöa roõ noäi dung seõ laø tin vui hay buoàn maø baïn voäi khoùc leân sao?

        Hoaëc baïn vin vaøo taâm lyù chung cuûa moïi ngöôøi, trong suoát thôøi gian chòu söï bieán daïng töøng phaàn, chæ laø nhöõng söï “maát daàn”, neân noãi buoàn cuõng chæ daàn daàn, coøn coù theå “deã chòu”. Nhöng ñeán luùc bieán daïng toaøn phaàn, noãi buoàn doàn daäp, choàng chaát leân to lôùn quaù, khieán con ngöôøi phaûi voâ cuøng ñau khoå, coù ngöôøi ñau khoå ñeán ngaát xæu?

        Xin thöa, neáu vaäy, baïn cuõng neân löu yù saâu xa hôn tyù nöõa, khi con ngöôøi “naèm xuoáng” cuõng khoâng phaûi laø luùc “phaûi maát saïch”, cuõng chæ “maát daàn” ñaáy chöù! Cha meï sinh ra ngöôøi con ñaàu, laø caét moät phaàn thaân theå mình ñeå taïo neân moät söï soáng môùi. Taïm tính laø caét ñi moät nöûa, coøn laïi moät nöûa. Khi sinh ngöôøi con thöù hai, cha meï caét moät nöûa thaân theå cuûa mình coøn laïi, töùc laø moät phaàn tö thaân theå ban ñaàu. Luùc naày, caùc ngaøi chæ coøn laïi moät phaàn tö. “Phaàn tö” naày, duø bieán daïng toaøn phaàn, cuõng chæ bieán daïng moät phaàn tö thaân xaùc ban ñaàu cuûa cha meï. Noãi ñau buoàn cuûa baïn cuõng phaûi coâng baèng maø “chia tö”, naøo coù “choàng chaát leân to lôùn quaù”!

Toùm laïi, nhôø coù söï tieán boä cuûa khoa hoïc, chuùng ta bieát quaû ñaát troøn vaø chuyeån ñoäng; thì cuõng nhôø söï tieán boä cuûa khoa hoïc, chuùng ta thaáy roõ raøng hôn, loaøi ngöôøi khoâng phaûi cheát, khoâng phaûi maát ñi… maø chæ lieân tuïc bieán daïng.

        Söï tröôøng toàn cuûa nhaân loaïi, qua söï bieán daïng phaân theå coù tính caùch keá thöøa söï soáng, giuùp chuùng ta deã nhìn nhaän “Nhaân loaïi baát töû”. Nhìn nhaän “Nhaân loaïi baát töû” laø moät söï nhìn nhaän hieån nhieân, nhöng bò cuoäc soáng chi phoái quaù nhieàu, chuùng ta phaûi vaät loän vôùi bao nhieâu coâng vieäc khaùc maø ngôõ laø caàn thieát vaø caáp baùch hôn… trong khi ñoù phaûi taïm gaùc laïi hoaëc laõng queân moät ñieàu toái quan troïng, caàn thieát vaø caáp baùch hôn nhieàu, laø “ta khoâng cheát” maø cöù ngôõ laø “ta cheát”!

        Vì theá, chuùng toâi van xin quyù vò, haõy vì nhöõng ngöôøi thaân yeâu nhaát cuûa mình, quyù vò maïnh daïn coâng boá vôùi hoï raèng “Nhaân loaïi baát töû”, ñeå … khi quyù vò nhaém maét xuoâi tay, hoï seõ ñöôïc giaûm bôùt moät phaàn naøo noãi khoå ñau.

        Naøo, chuùng ta haõy maïnh daïn nhìn vaøo thöïc teá, maïnh daïn coâng nhaän vaø coâng boá cho nhau “Nhaân loaïi baát töû”. Coâng nhaän “Nhaân loaïi baát töû” laø xoa dòu noãi ñau to lôùn nhaát cho nhau; laø nhaéc nhôù cho nhau thaáy raèng moãi ngöôøi ñang mang thaân xaùc cuûa cha meï mình vaø nhìn nhaän thaân xaùc cha meï mình nôi thaân xaùc anh chò em, phaûi thöông yeâu vaø quí troïng laãn nhau ñeå xöùng ñaùng laø nhöõng ngöôøi keá thöøa söï soáng cuûa caùc ngaøi.

        YÙ thöùc roõ nhö theá vaø nhaân roäng ra, giöõa con ngöôøi vôùi con ngöôøi, seõ deã daøng thöông yeâu nhau hôn, deã daøng thoâng caûm, tha thöù cho nhau hôn. Anh chò em trong moät nhaø, khoâng coøn ganh gheùt nhau; ngöôøi trong moät nöôùc, khoâng coøn chia reõ; daân toäc naày, khoâng coøn tranh chaáp, haän thuø, ghìm suùng saùt haïi daân toäc kia! Bôûi leõ, hoï ñaõ hieåu roõ, hoï khoâng coù quyeàn haï saùt nhöõng söï soáng phía tröôùc, laø nhöõng söï soáng, cuõng nhö hoï, ñang coù traùch nhieäm noái daøi söï soáng cuûa Toå Tieân mình.

        Ñöôïc vaäy, noãi ñau cuûa nhaân loaïi daàn daàn seõ vôi ñi  vaø  neàn hoøa bình thöïc söï seõ sôùm ñeán vôùi moïi ngöôøi.

 HOØA BÌNH

Ñi tìm hoøa bình ñeå mang laïi haïnh phuùc cho nhau, laø moät nghóa cöû cao ñeïp, raát ñaùng ñöôïc quí troïng vaø toân vinh. Chuùng ta ñaõ ñi ñuùng ñöôøng, con ñöôøng nhaân aùi. Nhöng, coù leõ, chuùng ta “ñi” chöa ñuùng höôùng, hoaëc “tìm” chöa ñuùng caùch! Vôï choàng trong nhaø, muoán ñöôïc hoøa thuaän, eâm aám…  maø phaûi naëng lôøi, lôùn tieáng hoaëc duøng baïo löïc vôùi nhau, khoâng thaønh coâng. Söï baát hoøa kia maõi aâm æ trong loøng, seõ coù ngaøy buøng phaùt, buøng phaùt döõ doäi! Nhöng, neáu duøng tình caûm, thaät loøng thöông yeâu nhau, hoaëc bieát  nhöôøng nhòn laãn nhau, thì moïi vieäc trôû neân eâm ñeïp. Baø con trong thoân xoùm cuõng vaäy, caäy quyeàn theâù, söùc maïnh… maø laán aùt nhau; keû thua suùt thì caêm giaän, tìm caùch baùo thuø… tình laøng nghóa xoùm moãi luùc moät xaáu ñi. Neáu bieát caûm thoâng, bieát tha thöù cho nhau thì yeân vui bieát maáy! Caùc daân toäc vôùi nhau, neáu cuõng chæ duøng söùc maïnh, duøng vuõ khí ñeå tröøng phaït, goïi laø baûo veä  hoøa bình, thì hoøa bình neáu coù, cuõng chæ taïm thôøi, “hoøa bình beân ngoøai”, söï haän thuø trong loøng seõ nung naáu moãi ngaøy moät nguy hieåm hôn..! Ñem “tình ngöôøi” maø “mua” hoøa bình, hoøa bình aáy môùi coù giaù trò beàn laâu. Ñöøng taëng cho nhau nhöõng moùn quaø maø ngöôøi khaùc phaûi traû giaù quaù ñaét!

Ñaõ ñi treân con ñöôøng nhaân aùi ñeå tìm kieám hoøa bình cho nhau, duø qua giaûi phaùp tình ngöôøi chaêng nöõa, thöïc teá cuõng khoâng theå naøo ñaït ñöôïc keát quaû nhö mong muoán! Ñi ñuùng ñöôøng sao khoâng theå ñeán ñích? – Chaéc chaén laø ñaõ nhaàm “höôùng ñi”, ñi “ngöôïc chieàu”! Ñi theo chieàu “tìm hoøa bình” ñeå “ñem laïi haïnh phuùc” cho nhau, ñaõ khoâng thaønh, moãi luùc moät xa daàn vôùi ñích ñeán! Chuùng ta phaûi “quay laïi”, ñi töø “tìm haïnh phuùc cho mình” ñeåõ ñeán (vaø chaéc chaén ñeán) vôùi “hoøa bình theá giôùi” .

Thaät vaäy, haïnh phuùc cuûa con ngöôøi, khoâng  ngöôøi naøo töø choái. Khi ñaõ nhaän thöùc ñuùng ñaén veà haïnh phuùc, ai cuõng muoán soáng theá naøo cho taâm hoàn mình ñöôïc bình yeân, ñeå ñôøi mình khoûi bò nhöõng daøy voø, ñau khoå… Nhöõng ngöôøi coù ñöôïc taâm hoàn bình yeân, löông taâm hoï luoân trong saùng, khoâng möu ñoà aùm haïi ai; khoâng gian tham, löøa doái; khoâng phaûn boäi, haän thuø; soáng trong tình ngöôøi, ñoái xöû vôùi nhau baèng taám loøng nhaân aùi… Ngöôøi ngöôøi nhö theá trong moät nhaø, moät nhaø eâm aám. Nhaø nhaø nhö theá trong moät xoùm thoân, moät xoùm thoân yeân vui. Xoùm xoùm thoân thoân nhö theá trong moät nöôùc, moät nöôùc thaùi bình. Nöôùc nöôùc nhö theá, moät neàn hoøa bình thöïc söï vaø vöõng beàn seõ bao phuû caû traùi ñaát, maùt röôïi tình nhau, sung söôùng bieát laø ngaàn naøo!!

Ñi tìm hoøa bình theo höôùng naày, theo giaûi phaùp naày, raát deã daøng vaø nhanh choùng ñaït ñöôïc keát quaû myõ maõn, ñaït ñöôïc hoøa bình thöïc söï vaø daøi laâu. Vôùi neàn hoøa bình naày, caùc quan chöùc caáp cao, ñi ñaây ñoù, khoâng caàn phaûi ñeà phoøng, khoâng caàn veä só. Coù ai daïi gì möu toan aùm haïi ai cho nhoïc loøng, cho khoå taâm. Coù ai theøm muoán chi ñòa vò cao troïng cho theâm naëng neà traùch nhieäm, cho khoù chu toaøn boån phaän. Nhaø nhaø khoûi lo giöõ gìn cuûa caûi, chaúng ai thieáu maø phaûi troäm caép, chaúng ai daïi gì maø gian tham… cho maát bình yeân trong taâm hoàn. Vôï choàng cuõng chaúng coù gì phaät loøng nhau ñeå goïi laø “phaûi nhöôøng nhòn”…

Nhöng, baïn cho raèng, nhöng chuùng ta naøo phaûi laø nhaø laõnh ñaïo, nhaø caàm quyeàn hay thaønh vieân coät truï cuûa moät toân giaùo… maø baøn ñeán chuyeän “hoøa bình”. Ta chæ laø moät haït caùt trong sa maïc, laø con soá khoâng treân ñöôøng ñôøi! - Vaâng, ta laø moät haït caùt, haït caùt nhoû nhaát trong trieäu trieäu haït caùt. Nhöng khoâng coù moät haït caùt beù nhoû thì laøm gì coù sa maïc? Ta laø soá khoâng treân ñöôøng ñôøi hay noùi cuï theå hôn, laø soá khoâng treân con ñöôøng tìm kieám hoøa bình. Con ñöôøng naøo, moác khôûi ñaàu, laïi chaúng laø soá khoâng. Chuùng toâi “leân ñöôøng”, caùc baïn “leân ñöôøng”, taát caû chuùng ta ñeàu “leân ñöôøng” tìm haïnh phuùc cho mình, chæ caàn cho mình. Haïnh phuùc cuûa mình tìm ñöôïc, laø hoøa bình theá giôùi coù ñöôïc.

Baïn laïi thaàm öôùc “giaù chuùng ta laø nhöõng nhaø laõnh ñaïo cuûa giaùo quyeàn, cuûa chính quyeàn… chia seû nieàm vui seõ ñöôïc nhanh choùng hôn, haïnh phuùc vaø hoøa bình sôùm ñeán vôùi moïi ngöôøi hôn”. – Khoâng chôø ñôïi coù chöùc coù quyeàn baïn môùi chia seû. Dó nhieân tieáng noùi cuûa nhöõng nhaø laõnh ñaïo coù giaù trò hôn, deã phaùt yù töôûng ñi roäng raõi vaø nhanh choùng hôn. Bieát ñaâu, caùc ngaøi cuõng ñang suy nghó nhö chuùng ta vaø ñang baét ñaàu thöïc hieän. Laø chaân lyù, laø cöùu caùnh cuûa con ngöôøi, con ngöôøi töï tìm laáy. Moãi ngöôøi coù moät caùch tìm, coù moät caùch truyeàn ñaït. Chuùng ta hoaøn toaøn tin töôûng vaøo nhau. Tìm kieám hoøa bình ñeå ñem laïi haïnh phuùc cho nhau laø traùch nhieäm vaø boån phaän chung cuûa moïi ngöôøi, chaúng tröø moät ai.

NIEÀM TIN vaø SIEÂU THOAÙT

Duø theo moät luaän thuyeát naøo ñoù hay khoâng, taát caû chuùng ta ñeàu nhìn nhaän, neáu soáng thieáu nieàm tin, ta caûm thaáy bò huït haãng, khoù soáng..vaø daàn daàn loøng bi quan seõ xuùi giuïc chuùng ta thaáy ñôøi voâ nghóa, haäu quaû thaät khoù löôøng! Nhö theá, neân taïo cho mình moät höôùng nhìn, moät loái ñi vaø ñaët vaøo ñoù moät nieàm tin. Tin caøng vöõng caøng  caûm thaáy deã soáng. Töø ñoù, ta nhìn ñôøi coù yù nghóa, yeâu ñôøi, thieát tha vaø gaén boù vôùi ñôøi… Ñöôïc vaäy, cuoäc soáng khoâng bò thöøa thaõi, maø höõu ích, höõu ích cho chính baûn thaân vaø cho nhieàu ngöôøi. Nhö, tin vaøo moät quyeàn naêng toái thöôïng, coäi nguoàn cuûa chaân thieän myõ, cuûa vuõ truï, cuûa loaøi ngöôøi… Coù ñöôïc moät nieàm tin nhö theá laø may maén, laø haïnh phuùc. Nhöng phaûi saùng suoát giöõ nieàm tin “ñôn giaûn” vaø “goïn nheï”, khoâng trieån khai ra nhieàu chi tieát, khoâng dieãn giaûi ra nhieàu yù töôûng, bôûi leõ, khi “röôøm raø”, khoù traùnh khoûi nhöõng baát ñoàng!

Thaät haïnh phuùc cho nhöõng ai coù ñöôïc moät nieàm tin vöõng maïnh, chaúng haïn nhö nhöõng ngöôøi ñaët nieàm tin cuûa mình vaøo moät toân giaùo. Hoï tin thaät loøng vaø hoaøn toaøn soáng theo quy luaät, giôùi raên cuûa toân giaùo höôùng daãn. Hoï hieàn laønh, chôn chaát nhö moät Thaùnh soáng, nhö moät Phaät soáng. Nhìn göông nhôn ñöùc cuûa hoï, chuùng ta cuõng ñuû caûnh tænh loøng mình. Nhöng trong soá hoï, laïi coù nhöõng ngöôøi khoâng ñöôïc thanh thaûn trong taâm hoàn, bôûi loøng baùc aùi bao la, loøng töø bi roäng lôùn laøm cho hoï xoùt xa vaø buoàn khoå, töï taïo nhöõng gaùnh naëng “voâ côù” cho mình! “Buoàn khoå” cho nhöõng ngöôøi chung quanh, nhöõng ngöôøi thaân thích cuûa mình, khoâng ñöôïc may maén ñi chung con ñöôøng vôùi mình vaø “xoùt xa” cho nhöõng ngöôøi aáy, lo sôï cho ho,ï khoâng bieát coù ñöôïc sieâu thoaùt, coù ñöôïc Ñaáng toái cao…  löôïng thöù!

Nhöõng ñau buoàn khoâng chính ñaùng naày, cho chuùng toâi thöa vôùi quyù ngaøi raèng, quyù ngaøi cöù yeân taâm maø vui cho troïn veïn nieàm vui cuûa mình, maø höôûng haïnh phuùc cho haïnh phuùc ñöôïc vieân maõn. Nhöõng ai khoâng ñi chung vôùi quyù ngaøi treân nhöõng con ñöôøng ñaõ ñöôïc vaïch saün, hoï cuõng vaãn ñöôïc sieâu thoaùt, vaãn ñöôïc thieân ñaøng, bôûi hoï cuõng ñaõ “saém söûa” cho mình moät neáp soáng toát ñeïp, ngay laønh. Hoï ñaõ ñi tìm haïnh phuùc vaø ñang soáng coù haïnh phuùc, taâm hoàn hoï ñang thanh thaûn, bình yeân. Phaûi chaêng, söï thanh thaûn, bình yeân trong taâm hoàn maø hoï ñaõ coù ñöôïc, chính laø söï sieâu thoaùt, laø thieân ñaøng maø hoï ñaõ ñaït tôùi ngay hoâm nay, chöù khoâng heïn laïi, ñôïi chôø ñeán mai sau. Hoï coù ñöôïc söï bình yeân trong taâm hoàn laø nhôø hoï ñaõ coá gaéng chu toaøn boån phaän mình, luoân luoân soáng ngay thaúng, soáng coù loøng nhaân aùi; luoân luoân höôùng veà chaân thieän myõ, höôùng veà coäi nguoàn cuûa vuõ truï, cuûa loaøi ngöôøi. Hoï nhö moät tín ñoà, tín ñoà cuûa toân giaùo töï nhieân.

Nhöõng ngöôøi ñaõ tìm ñöôïc haïnh phuùc ñích thöïc (söï bình yeân trong taâm hoàn), loøng hoï ngay thaúng, trung thaønh, laøm vieäc taän löïc, khoâng gian tham, caét xeùn, khoâng möu ñoà aùm haïi keû khaùc… nhöõng nhaø laõnh ñaïo traàn gian coøn quí meán, troïng duïng nöõa laø  ñaáng quyeàn naêng sieâu phaøm, cai quaûn taâm linh coõi voâ hình, chaéc cuõng yeâu quí vaø troïng thöôûng. (Cao höùng roài, cho chuùng toâi taâm söï rieâng moät chuùt: Neáu chuùng toâi coù boån phaän phaûi ñieàu haønh moät taäp theå, duø nhoû hay lôùn, coâng vieäc ñaàu tieân cuûa chuùng toâi laø gôïi laïi, nhaéc nhôû laïi cho caû taäp theå raèng “Haïnh phuùc ñích thöïc laø söï bình yeân trong taâm hoàn”. Hoï ñaït ñöôïc haïnh phuùc ñích thöïc, bình yeân trong taâm hoàn, coâng vieäc ñieàu haønh cuûa chuùng ta trôû neân deã daøng vaø deã daøng thaønh coâng toát ñeïp. Laøm moät vieäc nhoû beù, maø ñoâi beân ñeàu ñöôïc phuùc lôïi khoâng beù nhoû).

Nhöõng ngöôøi ñaït ñöôïc haïnh phuùc ñích thöïc (söï bình yeân cuûa taâm hoàn), hoï chæ laøm moät vieäc ñôn giaûn, goïn nheï (tìm haïnh phuùc cho mình), töôûng chöøng chæ coù “vò kyû”, xem ra cuõng raát laø “vò tha”; töôûng chöøng chæ ñöôïc haïnh phuùc baây giôø, khoâng ngôø laïi ñöôïc troïng thöôûng caû mai sau! Laøm moät vieäc nheï nhaøng, maø thaéng lôïi to lôùn cho caû “ñoâi beân”(ta vaø ngöôøi) vaø thaéng lôïi to lôùn cho caû “ñoâi ñöôøng”(baây giôø vaø mai sau).

Xin caùc ngaøi yeân taâm, loøng ngay laønh cuûa moãi moät ngöôøi, khi hoï ñaõ ñaït ñöôïc haïnh phuùc ñích thöïc (bình yeân trong taâm hoàn), ñaõ ñuû cho hoï caûm thaáy thanh thaûn, laø hoï ñaõ ñaït ñöôïc coõi Nieát baøn, laø hoï ñaõ böôùc vaøo Thieân ñaøng, nôi raát xöùng ñaùng ñoùn tieáp vaø toân vinh hoï ñeán muoân muoân ñôøi.

VIEÃN AÛNH ÑÒA CAÀU

Khi moïi ngöôøi khoâng coøn nhaàm laãn trong nhöõng nhaän thöùc cuûa mình nöõa, khoâng coøn caûm thaáy phaûi “cheát”, maø chæ “bieán daïng”  (Qua söï bieán daïng phaân theå coù tính caùch keá thöøa söï soáng, cho chuùng ta thaáy taát caû laø anh em ruoät thòt, cuøng chung mang thaân xaùc cuûa cha meï, oâng baø mình); khi ñaõ yù thöùc roõ “haïnh phuùc laø söï bình yeân cuûa taâm hoàn”, khoâng gian tham löøa doái, khoâng tranh chaáp haän thuø… seõ deã daøng thöông yeâu  nhau, thöông yeâu nhau ñuùng caùch vaø ñuùng möùc… chuùng ta seõ coù cuøng chung moät caùi nhìn veà haønh tinh xanh naày:

- Caùc quoác gia, chöøng nhö cuøng chung moät quoác gia, quoác gia Ñòa Caàu. Khoâng coøn tranh chaáp bieân giôùi, quyeàn lôïi…

- Caùc daân toäc, chöøng nhö cuøng chung moät daân toäc, daân toäc Nhaân Loïai. Khoâng coøn kyø thò saéc daân, chuûng toäc…

- Caùc cheá ñoä, chöøng nhö cuøng chung moät cheá ñoä, cheá ñoä Yeâu Thöông. Khoâng coøn ganh gheùt, haän thuø…

- Caùc chuû nghóa, chöøng nhö cuøng chung moät chuû nghóa, chuû nghóa Tình Ngöôøi. Bieát thoâng caûm, chia seû cho nhau…

- Vaø caùc toân giaùo, cuõng vaäy, chöøng nhö cuøng chung moät toân giaùo, toân giaùo Töï Nhieân. Töï nhieân con ngöôøi yeâu thöông nhau, töï nhieân höôùng veà chaân thieän myõ, höôùng veà coäi nguoàn cuûa vuõ truï, cuûa loøai ngöôøi. Đó chính là Đạo Tình Người.

 Taát caû ñeàu coù ñöôïc moät nieàm vui ñeå soáng, ñeàu coù ñöôïc haïnh phuùc trong khoâng khí aám aùp cuûa hoøa bình, hoøa bình thöïc söï vaø vónh cöûu.

   Nhö theá: 

- Nhaân loaïi ñaõ troïn veïn haïnh phuùc.

- Theá giôùi ñaõ vónh vieãn hoøa bình.

  

   

         NHỮNG BÀI THUYẾT TRÌNH :

  

       Đâu là Hạnh phúc đích thực?

               (Bài Nói chuyện với Sinh viên,

                               tại một số trường Đại Học)

                        

       - Kính thưa quý Thầy Cô

        - Cùng các bạn Sinh viên thân mến,

        Mơ ước bé nhỏ và duy nhất của chúng tôi là mong sao cho mọi người đều có được một niềm vui để sống. Nhưng chưa thể vui được, khi còn nhiều nhầm lẫn trong nhận thức của người đời, nhất là nhầm lẫn về Hạnh phúc.

        Hạnh phúc là niềm mong đợi, là nỗi khát khao của mọi người. Thế nhưng, không mấy ai muốn đề cập tới! Cứ nghĩ rằng hạnh phúc là của những người có cuộc sống cao sang, còn mình… thì không; hoặc chưa cần thiết phải bàn đến: biết bao điều cấp bách, phải lo toan; biết bao công việc trọng đại, cần phải làm…thì giờ đâu mà luận bàn đến những chuyện mơ hồ, xa xôi ấy. Đó là nhầm lẫn thứ nhất, mở đầu cho những nhầm lẫn nguy hại khác! Nhầm lẫn trong nhận thức, cuộc sống sẽ bị hụt hẫng và khổ đau! Do vậy, nhiều người hay than thân trách phận, oán hờn vu vơ, nổi loạn..; hoặc thất vọng, sống buông thả, tạo ra những tệ nạn khó lường..! Ngược lại, nếu chúng ta tìm hiểu thấu đáo, nhận thức đúng đắn, đâu là lẽ sống chính đáng phải theo; đâu là hạnh phúc đích thực để tìm cho mình, chúng ta sẽ có cuộc sống tốt đẹp, biết nghĩ đến những người chung quanh, biết chia sẻ cho nhau cả vật chất lẫn tinh thần, xây dựng một xã hội yên vui, đầm ấm. Vì thế, không thể không bàn đến hạnh phúc.

Hạnh phúc có muôn mặt, muôn màu. Mỗi người có một cảm nhận riêng, một trải nghiệm riêng. Nhưng hạnh phúc là “của mọi người”, hẳn phải có cái gì đó chung nhất cho mọi người. Cái “chung nhất” ấy chính là hạnh phúc đích thực.

       

Vậy, đâu là cái “chung nhất” ấy? Hay đâu là hạnh phúc đích thực?

- Phải chăng, Hạnh phúc là giàu sang? Có thể, nhưng chưa hẳn. Lắm người giàu sang mà trong lòng vẫn thấy đau khổ! Xem ra, giàu sang chỉ là cái áo, cái vỏ của hạnh phúc, chứ chưa phải là hạnh phúc đích thực.

- Hạnh phúc, có thể là địa vị cao; quyền thế rộng? Cũng chưa hẳn. Không ít người ở địa vị cao mà chẳng thấy sung sướng chút nào. Địa vị, quyền thế… chỉ là ảo ảnh của hạnh phúc.

- Được ngồi trên đỉnh cao của tình yêu lứa đôi… chăng? Mấy ai tự hào có được hạnh phúc, nhờ tình yêu ban cho? Phần lớn là ngược lại! Như thế, tình yêu cũng chỉ là ảo giác của hạnh phúc mà thôi.

Thế thì… chẳng ai có được hạnh phúc hay sao?

– Xin thưa, có chứ. Có nhiều người đã cảm nhận được hạnh phúc. Tìm hiểu tâm trạng của họ, những câu trả lời đều giống nhau, họ đang được “bình yên trong tâm hồn”. Tất cả đều cảm nghiệm:

     “Hạnh phúc là sự bình yên trong tâm hồn”.

Tò mò hỏi thêm “ phải làm gì để tâm hồn được bình yên”? Một lần nữa, họ cũng có những câu trả lời giống nhau: “Chu toàn bổn phận mình”. Khi chúng ta đã chu toàn bổn phận của mình, không ai phàn nàn quở trách gì được, lòng ta không băn khoăn lo lắng, rất thanh thản, yên vui. “Bổn phận mình”, chúng ta hiểu được và ai ai cũng “biết rồi”: Bổn phận giữa vợ và chồng; bổn phận giữa cha mẹ và con cái; thầy cô giáo và học trò; bổn phận công nhân viên, cấp lãnh đạo; người dân, nhà cầm quyền… sau hết là bổn phận làm người.

Là con cái, phải biết vâng lời, kính yêu ông bà cha mẹ, chăm lo học hành, giúp việc gia đình khi có thể, không được làm cho các vị ấy buồn lòng. Là học trò, phải biết vâng kính thầy cô, chăm chỉ học tập; yêu mến và giúp đỡ bạn. Là công nhân viên chức, biết tuân thủ nội qui, làm việc hết mình trong tinh thần thật thà, trung thực. Là người dân,  chấp hành tốt luật pháp, tích cực tham gia đóng góp xây dựng quê hương đất nước… Những bổn phận cơ bản này, nếu các bạn trẻ không chịu khó thực hiện, lương tâm sẽ bị dày vò, dấu hiệu không mấy vui cho tương lai đời mình, nên kịp thời sửa sai.      

Để cho tâm hồn được bình yên, chúng ta phải chu toàn bổn phận mình, bổn phận làm người, là ra sức lao động để phục vụ cho nhau, trao gửi cho nhau những ý hướng đạo đức, xây dựng cuộc sống ngày thêm tươi đẹp, trên nền tảng tình người. Đó là niềm vui lớn, là hạnh phúc đích thực .

Một đoạn thơ Tứ tuyệt đã bày tỏ:

          Hạnh phúc là gì, em biết không?

          Là điều mơ ước, em hằng mong,

          Nhưng chưa hẳn đã là cơm áo

          Mà sự bình yên trong cõi lòng.

Những người trải nghiệm trên đường đời, đều nhận thấy rằng, để được hạnh phúc trọn vẹn hơn, cũng nên tạo thêm cho mình ba đức tính cao quí:

- Biết thông cảm với những thiếu sót của người khác, để cho tâm hồn mình được yên vui.

- Biết tha thứ những lỗi lầm của họ, để cho tâm hồn mình được thanh thản.

- Và biết dìu dắt những người non, yếu chung quanh ta, để tâm hồn mình khỏi bị ray rứt về sau, nếu có điều gì không may xảy ra với họ.

Không biết thông cảm, không biết tha thứ cho nhau, khó tìm được niềm vui trong cuộc sống:

      Cảm thông để xóa ưu phiền

        Để mang hạnh phúc về miền thương đau.

Ngoài ra, tưởng cũng nên nâng hạnh phúc lên tầng viên mãn, nên hướng về chân thiện mỹ, về cội nguồn của vũ trụ, của loài người.

Thưa quý vị,

Đến đây, bỗng dưng, có bạn thở dài, trách móc: Hạnh phúc cái nỗi gì! Biết bao nhiêu người đang phải đau khổ vì chiến tranh, vì đói nghèo, bệnh tật…

- Đúng, chúng ta không thể hạnh phúc được, khi còn những người đau khổ như thế. Chúng ta không thể làm ngơ trước đồng loại đang quằn quại kêu than… Chúng ta đang cùng đau xót với họ. Chính vì thế, đã từng có các bậc anh hùng, các bậc vĩ nhân, hăng hái “lên đường” đi tìm hòa bình để đem lại hạnh phúc cho loài người. Nhưng, đó đây, chiến tranh vẫn còn gây quá nhiều thương đau!

Thử lần theo Con Đường Hạnh Phúc, chúng ta sẽ dễ dàng thấy được Hòa bình, Hòa bình thực sự và dài lâu, che mát khắp địa cầu. Hạnh phúc, không ai từ chối. Tìm hạnh phúc cho mình, ai cũng sẵn sàng. Để có được hạnh phúc, phải chu toàn bổn phận mình, tìm lại sự bình yên trong tâm hồn. Những người có tâm hồn bình yên, lương tâm họ luôn trong sáng, không mưu đồ ám hại ai; không gian tham, lừa dối; không phản bội, hận thù; sống có tình người, đối xử với nhau bằng tấm lòng nhân ái… Người người như thế trong một nhà, một nhà đầm ấm. Nhà nhà như thế trong một xóm thôn, một xóm thôn yên vui. Thôn thôn xóm xóm như thế trong một nước, một nước thái bình. Nếu chúng ta đều đồng tình, quan niệm đúng đắn về hạnh phúc, chiến tranh sẽ không còn chỗ để tồn tại trên mặt đất này nữa. Không cần đi tìm hòa bình. Hòa bình là kết quả tất nhiên của Hạnh phúc đích thực. Hãy tìm trước hết cho mình, cái hạnh phúc đích thực ấy, sự bình yên trong tâm hồn.

Một khi chiến tranh không còn, chẳng quốc gia nào còn muốn đầu tư vào quốc phòng làm gì cho tốn kém vô ích. Lấy nguồn nhân lực của quốc phòng sung vào lao động sản xuất. Lấy ngân sách quốc phòng đầu tư cho y tế và giáo dục. Lấy chiến hạm, chiến xa… cải tiến thành những phương tiện sản xuất, phương tiện vận tải, chở lương thực, thuốc men…Lấy quân trang quân dụng chuyển đổi thành cái ăn cái mặc… sẽ không còn ai đói nghèo, người người sẽ được vui sống.

Thế rồi ! Quý vị ạ,

Một bạn khác, mãi trầm tư, ra chiều đồng cảm, nhưng lại phản đối gay gắt: Đói nghèo, có thể khắc phục được; chiến tranh, có thể đẩy lùi dần; bệnh tật, rồi cũng có thể hàn gắn… Nhưng có một nỗi đau, nỗi đau to lớn nhất, từ nguyên thủy cho đến bây giờ, chưa một ai có thể giúp gì được cho nhau, là “cái chết của con người”!

- Bạn sống có tình có nghĩa, phải “đau xót vô cùng” trước cái “chết” của người thân yêu:

       Chạnh lòng giây phút biệt ly

Lá còn quằn quại… phương chi là người.

Mà các bạn ơi!

Trong vũ trụ này, có hiện tượng nào là “chết” đâu nhỉ? Chúng chỉ biến hóa, biến đổi, biến dạng…mà thôi. Chúng ta, con người, cũng không thể thoát ra khỏi quy luật ấy.

Thật vậy, con người không chết, chỉ biến dạng.  Ai cũng biết, con người chúng ta gồm có hai phần: vật chất và tinh thần. Phần tinh thần thì siêu việt, không bị chi phối bởi quy luật của vũ trụ vật chất, nên còn đó. Phần vật chất, đơn cử như: tiếng nói, hình ảnh, thân xác…

- Tiếng nói của ta được sóng điện truyền đi trong không trung này và còn đó.

- Hình ảnh của ta được ánh sáng mang đi trong không trung này và còn đó. (Ngày nay, nhờ có đài truyền thanh, truyền hình, có điện thoại, có vi tính… giúp ta dễ hiểu những hiện tượng vừa nêu trên).

- Thân xác của ta, một thời là cái bào thai trong bụng mẹ; một thời ngơ ngác trong nôi; một thời nhí nhảnh với bộ quần áo mới trong tuổi học trò. Ba thời kỳ ấy, chính là ta. Rồi một thời chững chạc với mái tóc hoa râm; một thời già nua trên chiếc gậy; một thời nằm yên trong lòng đất với một nắm xương khô hay một chén tro tàn, theo kiểu hỏa táng. Ba thời kỳ này, không ai chối được, cũng chính là ta.

  - Phần tinh thần nơi mỗi người đã không mất; phần vật chất thì còn đó. Một người buông tay, nằm xuống. Ta nhầm lẫn hiện tượng này, ngỡ là chết, là mất, là không còn gì nữa, là không bao giờ tìm gặp trở lại… nên vô cùng đau đớn, vô cùng thương tiếc!... Nhưng thưc tế, chỉ là một hiện tượng rất bình thường, hiện tượng biến dạng. Hằng ngày, chúng ta chẳng phải liên tục chịu sự biến dạng đó sao? Những tế bào già phải “ra đi”, nhường chỗ cho các tế bào non phát triển. Cha mẹ sinh con cái, cũng là hiện tượng biến dạng, để tạo ra một sự sống mới, kế thừa những sự sống của các ngài:

             Con là sự “nối”đời ta

       Ta đem chút máu ta pha chút tình

Cha mẹ đã lấy tình yêu của mình hòa quyện với khí huyết của các ngài để “nắn nót” ra con cái. Sự thật là thế, thấy rõ như thế, chúng ta mới hiểu được, tại sao phải “hiếu thảo, kính yêu” ông bà, cha mẹ. Và từ đó, anh em trong một nhà (cùng mang chung thân xác của cha mẹ mình), phải biết thương yêu nhau; người trong một nước, biết đùm bọc lẫn nhau. Suy rộng ra, dân tộc này, không được ganh ghét hận thù, không có quyền ghìm súng để sát hại dân tộc kia, bởi mỗi lẽ, họ cũng như chúng ta, đang có trách nhiệm “nối dài” sự sống của cha ông mình, “nối dài” sự sống của Tổ Tiên nhau.

Ước gì được mọi người đồng tình, xóa hẳn từ “chết”, thay thế vào đó từ “biến dạng”, để những đau đớn vô cớ kia, không còn ám ảnh oan nghiệt trong tâm trí của mỗi người; thay hàng chữ “vĩnh biệt” trên các vòng hoa phúng điếu, bằng dòng “tạm biệt” để an ủi nhau, cách an ủi hợp lý nhất, hữu hiệu nhất… mở ra một nhận thức mới:

                      “Nhân loại bất tử”.

Sau hết, xin phép được tóm lại:

Chỉ cần nhận thức đúng đắn về hạnh phúc, chắc chắn mọi người tìm được hạnh phúc; hòa bình sẽ nghiễm nhiên đến với chúng ta; xua tan đi những cảm nghĩ nhầm lẫn về hiện tượng biến dạng của nhân loại, cho tất cả đều có được một niềm vui để sống, được hưởng hạnh phúc viên mãn trong cảnh thái bình, trong bầu khí ấm áp của tình người.

Trân trọng, kính chào.

     BÀI THUYẾT TRÌNH VỀ HÒA BÌNH

      (Bài này đang được Văn phòng đại diện UNESCO

                                       tại Việt Nam, xin chuyển ngữ)

 

   Bằng cách nào để khơi dậy
   lòng đạo đức trong thế hệ trẻ?

             (Bài thuyết trình này như một “hiến kế”

                                                  cho câu giải đáp).

   Phương hướng nào cho hòa bình?

  

                 Kính thưa quý thầy cô,

             quý Ban Giám đốc

             và các bạn trẻ thân mến,

      Hòa bình là niềm mong ước chung của cộng đồng nhân loại, tất cả chúng ta đang trông chờ. Nhưng phải “chờ trông” đến bao giờ nữa, thế giới mới thực sự có được hòa bình?

      Tìm phương hướng cho hòa bình, chúng ta thường nghĩ, là công việc trọng đại của các ông to bà lớn. Vâng, nhưng mãi đến nay, đây đó, chiến tranh vẫn còn kéo dài! Vậy, chúng ta phải chung tay góp sức với các ngài. Lại nữa, tìm hòa bình, đã là “tìm”, đâu chỉ có ông to bà lớn mới “thấy”, mà bất cứ ai dày công, tìm kỹ… đều có thể thấy được.

      Thưa quý vị,

      Hòa bình có được chăng, khi chúng ta còn thiếu tình người, chưa có đủ đạo đức, hoặc có “đủ”, nhưng chưa đồng đều?

      Như thế, muốn có hòa bình, chúng ta phải có tình người, phải có lòng đạo đức trước đã. Tình người, đạo đức là yếu tố căn bản, quyết định cho sự lập lại hòa bình, là cái “phương” mà chúng ta cần phải “hướng” tới.

       Đạo đức làm người, ai trong chúng ta cũng có. Cái “có” ấy, từ đâu mà có? – Dĩ nhiên, “có” từ huyết thống của hai dòng họ nội, ngoại; từ gia đình, ông bà cha mẹ; từ thầy cô giáo ở nhà trường và từ các tập thể, các cá nhân… ngoài xã hội đã hun đúc, đã trao gửi cho ta. Nhưng “cái có” ấy mới chỉ là những khái quát của phần cơ bản về đạo đức, chưa đủ để áp dụng vào cuộc sống hằng ngày!

       Hai vợ chồng nọ, tương đối giàu có, nhà cửa sang trọng, đầy đủ tiện nghi cho cuộc sống. Nhưng hay lớn tiếng nặng lời với nhau, con cái nghe được, buồn rầu lắm! Có những vợ chồng còn dùng bạo lực với nhau, khiến con cái phải đau lòng. Thậm chí, họ thản nhiên ly dị, cắt đứt tình nghĩa, buộc con phải xa lìa cha hoặc mẹ..! Thế mà, không ai thấy mình có lỗi, không ai thấy mình thiếu đạo đức. Có thiếu đạo đức chăng là phía đối phương, còn mình thì không. Nhưng cũng có kẻ:

Xin nghiêng mình tạ tội

Với người đã mến thương

Đưa nhau vào ký ức

Từ tạ nhau… nửa đường!

Hai bạn non trẻ này, mới yêu thương nhau thôi, “chia tay”… họ đã cảm thấy là “có tội” với nhau rồi. Một thoáng đạo đức… làm xao xuyến lòng người!

Cũng như, những nhà kinh doanh, nếu chỉ cạnh tranh với nhau, là nguyên tắc bình thường. Nhưng ganh tỵ, tìm cách triệt hạ nhau, là việc không còn bình thường nữa. Hai khối giao chiến, cả hai bên đều thấy mình vì chính nghĩa. Giá có thấp thoáng đâu đó, những tấm biển đề cao đạo đức; có văng vẳng đâu đó, những tiếng chuông mời gọi đạo đức… mọi tình huống trong xã hội không đến nỗi quá đau xót như chúng ta từng đau xót!

       Do đó, về đạo đức, đạo đức làm người, cần phải được học hỏi thêm, trau dồi thêm. Nhưng đâu là nơi… để “thêm”? Ai là người… để “thêm”?

       Các môn Toán, Lý, Hóa, Sinh, Văn, Sử, Địa, Hội họa, Âm nhạc, Y tế vệ sinh… nhà trường có giảng dạy. Những kiến thức có được (của các môn học ấy ở trường), với bấy nhiêu, chưa đủ “tài” để áp dụng vào cuộc sống mà phải học hỏi thêm. Các môn học này có chuyên ngành, có trường lớp, có viện nghiên cứu… để giúp các em trau dồi thêm. Y tế, quan trọng hơn, nên được chú tâm đặc biệt hơn, được theo dõi chặt chẽ hơn, có các bộ, sở, phòng, trạm đảm trách. Còn đạo đức… thì sao?(!)

       Quan tâm đến đạo đức, mối quan tâm hàng đầu (ai cũng minh định như vậy), nhưng phải “quan tâm” bằng cách nào? Không thể chỉ “nói” như xưa nay đã từng nói; không thể chỉ “khởi xướng” như xưa nay đã từng khởi xướng! Phải quan tâm một cách cụ thể.        Đạo đức không thể bị che khuất, bị mờ nhạt dần sau các môn học khác. Đào tạo một con người tốt đẹp, hữu dụng… là đào tạo đủ ba phương diện: trí dục, thể dục và đức dục. Ba yếu tố tối quan trọng này của con người, như ba cành chính của một thân cây, nếu phát triển không đồng đều, cây không thể đứng vững được, nhất là khi gặp phải gió mưa!

       Để bình đẳng (nói khiêm tốn) với các môn học khác, tưởng cũng nên “ban” cho đạo đức có một chuyên ngành, ngành Đạo đức.

       “Lập thêm một chuyên ngành”, thêm một gánh nặng về nhân sự, về tài chánh ư? – Cho dù có thêm mấy gánh nặng, cũng phải tạo cho đạo đức có được một chuyên ngành, có những con người chuyên trách, bởi đạo đức phải được “quan tâm hàng đầu” kia mà.

       Quý vị,

       Tuy thêm một chuyên ngành, ngành Đạo đức, nhưng không thêm một gánh nặng nào cho bất cứ ai.

       Thật vậy, rất đơn giản, rất nhẹ nhàng :

       Tại các trường, các cơ quan, công ty, xí nghiệp, người ta đã thành lập Hội đồng Khen thưởng–Kỷ luật. Hội đồng này nhằm nhắc nhở, giúp cho các em học tập, làm việc theo tinh thần của nội quy, của luật lệ tại tập thể mình. Chúng ta cũng có thể giao thêm chức năng cho hội đồng này và đổi tên thành Hội đồng Đạo đức, Khen thưởng, Kỷ luật. Chức năng đạo đức của hội đồng này nhằm nhắc nhở, giúp cho các em hướng về đạo đức, biết sống có đạo đức hơn.

       Thực hiện công việc tốt đẹp ấy, hữu ích ấy, không ai cấm cản chúng ta. Chậm trễ chi nữa kẻo phải nói lời “đáng tiếc”. Chúng ta đừng để những “đáng tiếc” của hôm nay trở thành những “đáng trách” của ngày mai.

       Tương tự, ở các cấp hành chính cũng nên có cơ quan đảm nhiệm chức năng này.

       Toàn thế giới cũng nên lập ra Hội đồng Đạo đức Thế giới. Ban dầu, cũng phải nhờ Liên Hiệp Quốc, chúng ta mới có đủ điều kiện nhóm họp. Trong tương lai dài lâu, cũng phải nương vào Liên Hiệp Quốc giúp đỡ, khuyến khích, thúc giục…. để công việc được phát triển đồng đều khắp nơi và có lẽ Liên Hiệp Quốc sẽ giao trọng trách này cho một Cao ủy mới, Cao ủy đặc trách Đạo đức.

       Những thành viên trong các hội đồng Đạo đức có trách nhiệm như thế nào? Họ có trách nhiêm sưu tầm, nghiên cứu những bài học đạo đức sao cho phù hợp với từng lứa tuổi, từng thành phần sinh hoạt trong xã hội.

       Một bạn khác thắc mắc: “Những bài học đạo đức phù hợp với từng thành phần…”, phải chăng có nhiều loại đạo đức khác nhau? – Vâng. Ngoài cái đạo đức làm người, nói chung, còn có cái đạo đức “thêm” cho mỗi thành phần. Đơn cử như, các doanh nghiệp, có văn hóa doanh nghiệp, thì các doanh nhân, cũng phải có đạo đức doanh nhân. Tuy mỗi thành phần, có cái nhìn về đạo đức khác nhau đôi chút, tựu trung, điều cốt lõi của đạo đức vẫn là chân thật, công bằng… cộng với lòng thương yêu.

       Quý thành viên làm việc trong các Hội đồng Đạo đức, với tinh thần tự nguyện, có trách nhiệm mà không có quyền lợi, lại thêm một bài học đạo đức nữa, bài học đạo đức sống động nhất, hùng hồn nhất, đủ sức dấy lên và duy trì mãi cao trào đạo đức trong lòng mỗi một người.

       Hội đồng Đạo đức chỉ giúp cho con người biết hướng về đạo đức, sống có đạo đức, không xét xử người này kẻ kia có đạo đức hay không. Với tinh thần vô tư ấy, mọi sự quyết định có tính “đối phó”, nên cho phép Hội đồng này tham dự, chỉ cần có mặt chứ không cần lên tiếng. Chỉ cần sự hiện diện của Hội đồng Đạo đức, các quyết định có tính đối phó ấy sẽ tốt đẹp hơn nhiều. Thế mới thấy cái “uy” của đạo đức, rất xứng đáng được tôn vinh là yếu tố hàng đầu trong đời sống của nhân loại.

      Khi có đủ đạo đức làm người, chúng ta sẽ dễ dàng cảm thông và gần gũi với những số phận thiếu may mắn của các bé vỉa hè:

Bé đi đâu đó, bé ơi?

Đêm nay mưa lạnh, đội trời… mà chi!

      Từ đó, sẽ thương yêu con cái mình hơn, vợ chồng không tính chuyện ly hôn, không bạo lực, không nặng lời với nhau… Một thoáng hạnh phúc đang… trở về.

       Kế hoạch giao tranh giữa hai khối, nếu có ý kiến của Hội đồng Đạo đức, có thể những người tham chiến sẽ không xả súng vào đám dân lành, không trút đạn bom lên đầu những người vô tội, bởi họ đã thấm thía:

Người ơi, có thấu tình nhau?

Máu xương đã đủ sức đau lòng người!

Một thoáng hòa bình đang… gõ cửa chúng ta!

        Trân trọng kính chào.

                   BÖÙC TAÂM THÖ

        (THÔØI ÑEÄ NHAÁT COÂNG NGUYEÂN )

                          Yeâu quí göûi :

    NGÖÔØI THÔØI ÑEÄ NHÒ COÂNG NGUYEÂN

 Caùc con yeâu quí,

        Chuùng toâi raát sung söôùng ñöôïc bieát caùc con ñang vui soáng, soáng raát haïnh phuùc, haïnh phuùc thöïc söï trong vónh cöûu hoøa bình. Chaéc chaén caùc con nghó raèng chuùng toâi khoâng phaûi laø nhöõng ngöôøi cuûa thôøi Ñeä Nhaát Coâng Nguyeân, maø laø nhöõng ai ñoù xa laï, xa laï nhö ngöôøi Tieàn Söû!

        Caùc con nhaän xeùt chí phaûi. Chuùng toâi laø nhöõng ngöôøi bieát “töï phaït” veà caùc nhaàm laãn cuûa mình, qua nhöõng laèn roi chieán tranh vaø nhieàu ñau khoå khaùc. Caùc con laø nhöõng ngöôøi bieát “töï thöôûng” mình trong haïnh phuùc vaø hoøa bình. Hai theá giôùi hoaøn toaøn traùi ngöôïc nhau, “xa laï” vôùi nhau laø ñuùng, duø hai Coâng Nguyeân khoâng caùch xa laém! Caùc con ngôõ chuùng toâi laø nhöõng ngöôøi Tieàn Söû? Khoâng phaûi caùc con “ngôõ” maø thöïc teá, laø söï thaät. Chuùng toâi laø nhöõng ngöôøi Tieàn Söû, laém laàn “loät xaùc”, moãi thôøi ñaïi, mang moät thaân xaùc môùi. Caùc con cuõng vaäy, ñaõ “loät xaùc” töø chuùng toâi vaø qua chuùng toâi, ñeå tieáp tuïc noái daøi söï soáng cuûa loaøi ngöôøi. Taát caû chuùng ta luoân luoân laø moät, laø moät töø nguyeân thuûy cho ñeán sau cuøng.

        Caùc con ñaõ laäp ñöôïc moät kyû nguyeân môùi, kyû nguyeân khoâng coù ngöôøi nhaàm laãn trong caùc nhaän thöùc cuûa mình, neân khoâng coøn gian tham, ganh gheùt; khoâng coøn tranh chaáp, haän thuø; khoâng coøn ñoùi ngheøo, chieán tranh… Taát caû ñeàu ñöôïc haïnh phuùc trong tinh thaàn thaém thieát thöông yeâu nhau. Nghieãm nhieân caùc con ñaõ môû ra moät Coâng Nguyeân Môùi, Ñeä Nhò Coâng Nguyeân. Chuùng toâi phaûi töï phaït mình vì töø thôøi ñaïi cuûa chuùng toâi trôû veà tröôùc, vöôùng phaûi nhieàu nhaàm laãn, nhaát laø nhaàm laãn veà haïnh phuùc. Chuùng toâi ñi tìm haïnh phuùc vaø cuõng muoán mang haïnh phuùc ñeán cho moïi ngöôøi. Nhöng khoâng ngôø, caøng ñi tìm caøng caûm thaáy baát haïnh vaø gaây thöông ñau cho bao nhieâu ngöôøi khaùc! Ngôõ thöông ngöôøi, maø khoâng ngôø mình ñang laøm haïi; ngôõ cöùu vôùt, maø khoâng ngôø mình ñang dìm saâu anh em; ngôõ ñem laïi hoøa bình, maø khoâng ngôø gaây tang toùc, ñieâu linh… Nhöõng chieán xa nghieàn naùt haøng vaïn ngöôøi; nhöõng traùi ñaïn, traùi bom  huûy dieät haøng trieäu ngöôøi trong nhaùy maét… chæ mang laïi cho loaøi ngöôøi nhöõng töôûng nieäm theâ löông! Chöa coù ai giuùp ñöôïc gì nhieàu cho nhau. Phaûi chaêng, caùc hình phaït aáy ñaõ thoâi thuùc caùc con tónh ngoä?

        Thôøi ñaïi caùc con, nhöõng ñaøn anh ñaõ sôùm yù thöùc toát, nhaän ñònh ñuùng ñaén, bieát töï tìm haïnh phuùc ñích thöïc cho mình (söï bình yeân trong taâm hoàn) vaø mang haïnh phuùc aáy chia seû cho nhöõng ngöôøi beân caïnh. Ñaùng ghi nhôù nhaát, laø “taám loøng” cuûa nhöõng nhaø laõnh ñaïo caùc taäp theå. Hoï raát nhieät tình, giaûi thích vaø môøi goïi ñöôïc taát caû. Nhôø uy tín, tieáng noùi cuûa hoï ñöôïc nhieàu ngöôøi laéng nghe. Caùc con laøm ñöôïc ñieàu ñoù deã daøng, vì “nieàm vui vaø haïnh phuùc, caøng cho caøng thaáy traøn ñaày hôn nhieàu”. Ai cuõng yù thöùc roõ nhö theá vaø laøm theo nhö theá. Nhöõng maàm moáng ganh tî, tranh chaáp, haän thuø… khoâng coøn nöõa. Chieán tranh khoâng coøn choã ñöùng trong loøng ngöôøi. Töø ñoù, aám no ñeán vôùi moïi nôi; beänh taät daàn daàn ruùt lui. Tieáp noái, coù caùc con ñoàng caûm vaø höôûng öùng, neân ñaõ laäp ñöôïc moät thieân ñöôøng ngay treân traàn theá, moät thieân ñöôøng maø chuùng toâi ñaõ töøng khao khaùt vaø chæ bieát khao khaùt! Maõi cho ñeán thôøi ñaïi cuûa caùc con ñaây, caùc con môùi maïnh daïn, ñoàng taâm hieäp yù, ñoåi thay nhaän thöùc. Khoâng nhaàm laãn veà haïnh phuùc cuûa ñôøi ngöôøi, vöôït qua nhöõng kyû nguyeân, Coâng Nguyeân cuõ maø chuùng toâi chæ hoâ haøo, khôûi xöôùng chöù khoâng xoa dòu ñöôïc noãi ñau cho nhau. Nhö laøm laïi töø ñaàu, caùc con ñaõ ñi töø “tìm haïnh phuùc ñích thöïc cho mình”, chæ caàn “cho mình” thoâi, maø ñaõ ñeán ñích, ñaït ñöôïc hoøa bình theá giôùi. “Ñaït ñöôïc hoøa bình theá giôùi” maø khoâng caàn tìm kieám moät giaûi phaùp to lôùn naøo khaùc; khoâng caàn nghieân cöùu keá hoaïch, saùch löôïc; khoâng caàn chuaån bò phöông tieän, söùc löïc; khoâng caàn phaûi chaáp nhaän maát maùt, hy sinh… Raát nheï nhaøng vaø cuõng raát deã daøng ñeå ñaït ñöôïc moät keát quaû voâ cuøng to lôùn. Caùc con thaät xöùng ñaùng laø nhöõng ngöôøi saùng laäp ra Coâng Nguyeân II, moät Coâng Nguyeân maø moïi ngöôøi bieát yeâu thöông vaø ñuøm boïc nhau trong công bằng và bác ái.

        Taâm söï vôùi caùc con, möøng cho caùc con laäp ñöôïc moät kyû nguyeân môùi, kyû nguyeân haïnh phuùc vieân maõn vaø vónh cöûu hoøa bình.  Coâng Nguyeân II ra ñôøi, maø khoâng heà coù ai ñoù (bò baét buoäc hoaëc töï nguyeän) phaûi traû giaù, duø chæ gioït moà hoâi. Chuùng toâi ñaõ maõn nguyeän vaø maõi maõi sung söôùng, daãu mai ñaây, khoâng coøn gaëp nhau trong daïng theå cuõ naøy nöõa, maø phaûi bieán sang moät daïng theå môùi.

Vôùi daïng theå môùi aáy, chuùng ta seõ ñöôïc troïn veïn gaàn guûi vaø hieåu nhau hôn.

        Yeâu quí caùc con laém laém.

                            Ngöôøi cuûa Coâng Nguyeân I,

                                         Lê Quý Long.

    

     

                                                   Thay lời kết

       

        Một cuộc điện thoại từ xa, gọi qua máy để bàn. Bên kia đầu dây, giọng người đàn ông, phát âm tiếng Việt, thỉnh thoảng thiếu dấu:

        - Cảm phiền, xin vui lòng cho chúng tôi gặp ông Lê Quý Long       

        - Vâng, là tôi.

        - Có phải ông là tác giả của những cuốn sách…

        -Vâng. Thưa… ông là ai?

        Không trả lời, thao thao một hơi: “Ông luôn ước vọng hòa bình, mời gọi con người hướng về hòa bình. Vậy xin hỏi, ông nhận xét thế nào và có ý kiến gì về những vụ tranh chấp trên biển Đông, cảnh hổn loạn tại Ucraina, đẫm máu tại Iraq..?”

        Nghe câu hỏi, thoáng có một chút “vặn vẹo”, tôi muốn từ chối tiếp chuyện ngay lúc này:

        - Thưa ông, câu chuyện không ngắn. Tâm sự qua điện thoại…

        Bị ngắt lời: “Không sao, không sao. Giá cước vẫn nhỏ thua giá vé máy bay”.

        Đến đây, tôi cảm thấy khỏe ra, nhờ mấy lời hài hước, không căng thẳng như ban đầu:

        - Vậy, xin thưa, những tranh chấp hung hăng trên biển Đông, sự hổn loạn ở Ucraina, cảnh đẫm máu tại Iraq… Không cần đến sự nhận xét, tất cả chúng ta đều biết rõ, thấy rất rõ: “Những nơi ấy, không có sự công bằng, thiếu chút tình người. Nếu những nơi ấy, đôi bên đều biết tôn trọng công bằng, đều ứng xử với nhau trong tình người, thì mọi việc đã được êm đẹp từ lâu”. Về ý kiến, nhiều người có ý kiến. Nhưng biết nói với ai, ai nghe mà nói? Những sự việc to lớn ấy, chỉ có những người đang giữ các chức vụ to lớn mới có thể lên tiếng được! Những khi có xảy ra tranh chấp căng thẳng, hai bên nghinh chiến, giao chiến… các ngài mới kêu gọi “hãy kiềm chế và ôn hòa=tình người”, “giải quyết theo luật pháp và công ước quốc tế = công bằng”. Những lời quí báu ấy đã an ủi được phần nào nỗi đau của người dân vô tội. Rất tiếc, trễ quá! Giá được các ngài lên tiếng sớm hơn thì hay hơn biết mấy! Nếu những lời mời gọi ấy được vang lên sớm hơn, sớm hơn mười năm, sớm hơn một trăm năm… thì các vụ việc đáng tiếc đã không xảy ra với loài người.

        - Oui, oui…

        - Chúng ta bé nhỏ, không được nói với người lớn, thì nói với người nhỏ vậy. Chúng ta nói với đàn em, những thế hệ kế tiếp. Mời gọi con em mình, tập nếp sống công bằng, biết suy nghĩ đến tình người để góp phần ngăn chận những tranh chấp trong mai sau, xua tan những oán thù, chém giết lẫn nhau…

        - Bien, bien, très bien. Merci, merci beaucoup.

        Những lời cảm ơn rối rít từ phía bên kia, bằng tiếng Pháp, khiến tôi vui quá, gác máy mà quên nói thêm “hẹn gặp”!

                                                                                                              Lê Quý Long